ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΕΛΥΤΗΣ (από τον “Μικρό Ναυτίλο”): – “Και με φως και με θάνατο”, ένα ποίημα-χρησμός! (Deciphering a cryptic poem by ODYSSEUS ELYTIS) 29/11/2007

Image via Wikipedia

• English abstract An extremely important cryptic poem by Odysseus Elytis is being deciphered in this post. The poem’s was originally (deliberately) printed (in the book “Little Nautilus”) without any punctuation; not even spaces between words, as a perfect square consisting of Greek capital letters. My first step was to insert spaces between words. However, this did not solve the problem of punctuation. In the end, I realized (in awe) that the poem was intended to be read in Multiple Forms, producing Multiple Meanings through each form (partly dependent on how punctuation was to be inserted). I finally realised that the poem’s content was a very ancient-like, poetically prophetic message, with a female muse (or Goddess) being the protagonist of a strange new Renaissance, beyond petty conflicts (among Greeks), validating those who were exiled because of being Just. The final discussion in this post concerns the possibility of performing this poem, as a mixture of melodic hip-hop with trance music.

Στο βιβλίο του Οδυσσέα Ελύτη “Ο Μικρός Ναυτίλος” υπάρχει ένα περίεργο ποίημα που είναι γραμμένο με αρχαίο στυλ, χωρίς κενά ανάμεσα στις λέξεις και χωρίς σημεία στίξης. Το ποίημα λέγεται “Και με φως και με θάνατον” (8-14, σελ.64) και αποτελεί είδος κρυπτικού χρησμού από τον ποιητή για το μέλλον.

Για να “αποκρυπτογραφήσει” κανείς αυτό το ποίημα, πρέπει πρώτα-πρώτα να βρει τα κενά ανάμεσα στις λέξεις. Το αρχικό ποίημα, εγγεγραμμένο μέσα σε ένα τετράγωνο πλαίσιο, είναι το εξής:

Τ Υ Χ Η Μ Ι Σ Η Σ Κ Ο Τ Ω Ν Ο Υ Ν Ο Ι Μ Ι Σ Ο Ι Γ Ι Α
Σ Α Σ Ε Λ Λ Η Ν Ε Σ Ε Ρ Χ Ε Τ Α Ι Κ Ο Ρ Η Ν Ε Α Μ Ε Η
Λ Ι Α Ν Θ Ο Σ Τ Ο Χ Ε Ρ Ι Π Ο Υ Ζ Η Τ Α Δ Ι Κ Α Ι Ο Σ
Υ Ν Η Κ Α Ι Π Ο Τ Ε Δ Ε Ν Φ Α Ι Ν Ε Τ Α Ι Π Ο Ι Α Τ Ο
Υ Β Ο Υ Ν Ο Υ Γ Ρ Α Μ Μ Η Σ Τ Η Ν Α Ν Ο Ι Χ Τ Η Π Α Λ
Α Μ Η Σ Α Σ Ο Δ Ρ Ο Μ Ο Σ Ε Ι Ν Α Ι Μ Α Ε Ρ Α Σ Τ Α Μ
Α Λ Λ Ι Α Κ Α Ι Λ Α Λ Ι Α Ν Ε Ρ Ω Ν Θ Α Λ Α Σ Σ Η Σ Γ
Ε Μ Ι Ζ Ε Ι Τ Ο Κ Α Ν Ι Σ Τ Ρ Ο Π Ο Υ Ξ Ε Ν Ο Σ Δ Ε Ν
Ο Γ Α Ν Α Β Ο Η Θ Η Σ Ε Ι Μ Ε Τ Ο Υ Σ Κ Ε Ρ Α Υ Ν Ο Υ
Σ Τ Ο Υ Μ Ο Ν Ο Σ Π Α Ν Τ Ο Τ Ε Ο Α Δ Ι Κ Η Μ Ε Ν Ο Σ
Ο Π Ω Σ Η Π Η Γ Η Κ Α Τ Ω Α Π Τ Η Ν Π Ε Τ Ρ Α Τ Ω Ν Π
Α Τ Ε Ρ Ω Ν Ω Σ Π Ο Υ Κ Α Π Ο Τ Ε Σ Τ Η Ν Ω Ρ Α Π Α Ν
Ω Ν Α Χ Υ Θ Ε Ι Σ Μ Ε Δ Υ Ν Α Μ Η Κ Α Θ Α Ρ Ι Ο Φ Ω Σ

Με κενά ανάμεσα στις λέξεις, το ποίημα αρχίζει να αποκαλύπτεται:

1) στην αρχή με αστερίσκους αντί για κενά

Τ Υ Χ Η*Μ Ι Σ Η*Σ Κ Ο Τ Ω Ν Ο Υ Ν*Ο Ι*Μ Ι Σ Ο Ι*Γ Ι Α*
Σ Α Σ*Ε Λ Λ Η Ν Ε Σ*Ε Ρ Χ Ε Τ Α Ι*Κ Ο Ρ Η*Ν Ε Α*Μ Ε*Η
Λ Ι Α Ν Θ Ο*Σ Τ Ο*Χ Ε Ρ Ι*Π Ο Υ*Ζ Η Τ Α*Δ Ι Κ Α Ι Ο Σ
Υ Ν Η*Κ Α Ι*Π Ο Τ Ε*Δ Ε Ν*Φ Α Ι Ν Ε Τ Α Ι*Π Ο Ι Α*Τ Ο
Υ*Β Ο Υ Ν Ο Υ*Γ Ρ Α Μ Μ Η*Σ Τ Η Ν*Α Ν Ο Ι Χ Τ Η*Π Α Λ
Α Μ Η*Σ Α Σ*Ο*Δ Ρ Ο Μ Ο Σ*Ε Ι Ν Α Ι*Μ*Α Ε Ρ Α*Σ Τ Α*Μ
Α Λ Λ Ι Α*Κ Α Ι*Λ Α Λ Ι Α*Ν Ε Ρ Ω Ν*Θ Α Λ Α Σ Σ Η Σ*Γ
Ε Μ Ι Ζ Ε Ι*Τ Ο*Κ Α Ν Ι Σ Τ Ρ Ο*Π Ο Υ*Ξ Ε Ν Ο Σ*Δ Ε*Ν
Ο Γ Α*Ν Α*Β Ο Η Θ Η Σ Ε Ι*Μ Ε*Τ Ο Υ Σ*Κ Ε Ρ Α Υ Ν Ο Υ
Σ*Τ Ο Υ*Μ Ο Ν Ο Σ*Π Α Ν Τ Ο Τ Ε*Ο*Α Δ Ι Κ Η Μ Ε Ν Ο Σ*
Ο Π Ω Σ*Η*Π Η Γ Η*Κ Α Τ Ω*Α Π*Τ Η Ν*Π Ε Τ Ρ Α*Τ Ω Ν*Π
Α Τ Ε Ρ Ω Ν*Ω Σ*Π Ο Υ*Κ Α Π Ο Τ Ε*Σ Τ Η Ν*Ω Ρ Α*Π Α Ν
Ω*Ν Α*Χ Υ Θ Ε Ι Σ*Μ Ε*Δ Υ Ν Α Μ Η*Κ Α Θ Α Ρ Ι Ο*Φ Ω Σ

2) Σε δεύτερη φάση, μπορούμε να το δούμε σαν κείμενο:

ΤΥΧΗ ΜΙΣΗ ΣΚΟΤΩΝΟΥΝ ΟΙ ΜΙΣΟΙ ΓΙΑ ΣΑΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΕΡΧΕΤΑΙ ΚΟΡΗ ΝΕΑ ΜΕ ΗΛΙΑΝΘΟ ΣΤΟ ΧΕΡΙ ΠΟΥ ΖΗΤΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΠΟΤΕ ΔΕΝ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΠΟΙΑ ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ ΓΡΑΜΜΗ ΣΤΗΝ ΑΝΟΙΧΤΗ ΠΑΛΑΜΗ ΣΑΣ Ο ΔΡΟΜΟΣ ΕΙΝΑΙ Μ ΑΕΡΑ ΣΤΑ ΜΑΛΛΙΑ ΚΑΙ ΛΑΛΙΑ ΝΕΡΩΝ ΘΑΛΑΣΣΗΣ ΓΕΜΙΖΕΙ ΤΟ ΚΑΝΙΣΤΡΟ ΠΟΥ ΞΕΝΟΣ ΔΕ ΝΟΓΑ ΝΑ ΒΟΗΘΗΣΕΙ ΜΕ ΤΟΥΣ ΚΕΡΑΥΝΟΥΣ ΤΟΥ ΜΟΝΟΣ ΠΑΝΤΟΤΕ Ο ΑΔΙΚΗΜΕΝΟΣ ΟΠΩΣ Η ΠΗΓΗ ΚΑΤΩ ΑΠ ΤΗΝ ΠΕΤΡΑ ΤΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ ΩΣΠΟΥ ΚΑΠΟΤΕ ΣΤΗΝ ΩΡΑ ΠΑΝΩ ΝΑ ΧΥΘΕΙΣ ΜΕ ΔΥΝΑΜΗ ΚΑΘΑΡΙΟ ΦΩΣ

3) Σε τρίτη φάση, χωρίζοντας τους στίχους (κάπως αυθαίρετα):

ΤΥΧΗ ΜΙΣΗ
ΣΚΟΤΩΝΟΥΝ ΟΙ ΜΙΣΟΙ
ΓΙΑ ΣΑΣ ΕΛΛΗΝΕΣ
ΕΡΧΕΤΑΙ ΚΟΡΗ ΝΕΑ
ΜΕ ΗΛΙΑΝΘΟ ΣΤΟ ΧΕΡΙ
ΠΟΥ ΖΗΤΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ
ΚΑΙ ΠΟΤΕ ΔΕΝ ΦΑΙΝΕΤΑΙ
ΠΟΙΑ ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ ΓΡΑΜΜΗ
ΣΤΗΝ ΑΝΟΙΧΤΗ ΠΑΛΑΜΗ ΣΑΣ
Ο ΔΡΟΜΟΣ ΕΙΝΑΙ
Μ ΑΕΡΑ ΣΤΑ ΜΑΛΛΙΑ
ΚΑΙ ΛΑΛΙΑ ΝΕΡΩΝ ΘΑΛΑΣΣΗΣ
ΓΕΜΙΖΕΙ ΤΟ ΚΑΝΙΣΤΡΟ
ΠΟΥ ΞΕΝΟΣ ΔΕ ΝΟΓΑ
ΝΑ ΒΟΗΘΗΣΕΙ
ΜΕ ΤΟΥΣ ΚΕΡΑΥΝΟΥΣ ΤΟΥ ΜΟΝΟΣ
ΠΑΝΤΟΤΕ Ο ΑΔΙΚΗΜΕΝΟΣ
ΟΠΩΣ Η ΠΗΓΗ
ΚΑΤΩ ΑΠ ΤΗΝ ΠΕΤΡΑ ΤΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ
ΩΣΠΟΥ ΚΑΠΟΤΕ ΣΤΗΝ ΩΡΑ
ΠΑΝΩ ΝΑ ΧΥΘΕΙΣ
ΜΕ ΔΥΝΑΜΗ ΚΑΘΑΡΙΟ ΦΩΣ

Η εντύπωσή μου είναι ότι ο Ελύτης έκανε αυτό το ποίημα πολυσήμαντο, με πολλαπλές διαφορετικές αναγνώσεις και ερμηνείες. Επίσης, αν προσθέσουμε και σημεία στίξης, προκύπτουν διαφορετικές αναγνώσεις. Αν έχετε να προσθέσετε κάτι, μετά χαράς να το συζητήσουμε!

Μερικές ιδέες για μελοποίηση του ποιήματος:

• Αυτό το ποίημα μπορεί κάλλιστα να μελοποιηθεί μέσω συνδυασμού πολλαπλών φωνητικών βρόχων / loops (και καναλιών ήχου) όπου οι φράσεις επαναλαμβάνονται περιοδικά με ηχώ, σχηματίζοντας προοδευτική ανάπτυξη σε Progressive Trance / Electronica.
  
• Ο χρησμός που περιέχει το ποίημα έχει επίκεντρο τη θηλυκή μούσα / Θεά / Κόρη. Απαιτεί μία ανάλογη θηλυκή φωνή (ή χορωδία) σε κάποιο σημείο, καθώς οι στίχοι απαγγέλλονται από αντρική φωνή (ίσως και με κάποιο είδος rap). Επίσης τη χρήση επικού στυλ και αρκετών συγχορδιών μαντζόρε
• Οι πολλαπλές αναγνώσεις του ποιήματος μπορούν να εκφραστούν και φανερά, μέσω σωστής επιλογής φωνητικών βρόχων / loops σε κατάλληλο χρονισμό / timing.
• Προς το τέλος, αλλά και στην αποκορύφωση κάθε επιμέρους αυτοτελούς νοήματος είναι καλή ιδέα ισχυρό beat με μπότα και “γυρίσματα trance”.
• Κάπου στη μέση ή στα 2/3, όπου και το νόημα έχει ολοκληρωθεί αλλά υπολείπεται το τελευταίο σημαντικό μέρος του, μπορεί να μπει παύση, αρχικά χωρίς beat και μετά με αναπτυσσόμενο beat σε επιτάχυνση (όπως σε σχεδόν όλα τα μουσικά κομμάτια trance)

.