Την Κυριακή 19 Αυγούστου, μαζί με ένα φίλο (που είναι και “καλλιτεχνικός manager”) επισκεφτήκαμε τον Μίκη Θεοδωράκη (μετά από πρόσκλησή του) για να συζητήσουμε τις διασκευές trance που κάνω στη μουσική του. Όμως, αυτό εδώ το ποστ δεν έχει κύριο θέμα του αυτές τις μουσικές διασκευές.
ENGLISH SUMMARY: See the end of this post (under construction).
Είναι γνωστή η μακροχρόνια ενασχόληση του Μίκη Θεοδωράκη με την “Συμπαντική Αρμονία”, μία ιδιότυπη θεωρία του, που (όπως λέει) του ήρθε για πρώτη φορά στο μυαλό όταν ήταν περίπου 17 χρονών. Το 2006 έγινε ένα Πανεπιστημιακό Μουσικό Συνέδριο στην Κρήτη (με θέμα αυτή τη θεωρία), στο οποίο ο Μίκης μίλησε για αυτή, όπως και πολλοί επιστήμονες και καλλιτέχνες, από όλο τον κόσμο.
Δυστυχώς, ένα μέρος του επιστημονικού κόσμου και της διανόησης (ιδίως στη μπλογκόσφαιρα και στο διαδίκτυο) όχι μόνο δεν κατάλαβε καθόλου αυτή τη θεωρία του Μίκη αλλά έσπευσε γρήγορα να την αποκηρύξει και να την καταδικάσει, χωρίς ουσιαστικό λόγο (εκτός από πολιτικές προκαταλήψεις κατά του Μίκη), χλευάζοντας και τσουβαλιάζοντας τη θεωρία της Συμπαντικής Αρμονίας μαζί με όλες τις “ξεπερασμένες ιδεαλιστικές ιδέες” του παρελθόντος.
Κατά την άποψή μου, η θεωρία της “Συμπαντικής Αρμονίας”, πολύ περισσότερο από θεωρία (που έχει αξία, έτσι κι αλλιώς, σαν θεωρία, πολύ μεγαλύτερη από όσο νόμισαν ορισμένοι) είναι -πρωτίστως- μία καταγραφή της πρωτογενούς προσωπικής έμπνευσης μέσα στον ψυχισμό του Μίκη, μιας μουσικής έμπνευσης αστείρευτης και αναμφισβήτητης, που προέρχεται από πνευματικές εμπειρίες, δηλαδή από την πλοήγηση του Νου του συνθέτη μέσα στον εσωτερικό του κόσμο (σε αντίθεση με κάθε είδος “μηχανιστικού υλισμού”).
Μεγάλο μέρος της αδυναμίας των επικριτών του Μίκη να κατανοήσουν αυτή τη θεωρία του, οφείλεται πρωτίστως στη δική τους αδυναμία να αντιληφθούν το ρόλο του Εσωτερικού Κόσμου στη μουσική (και στην τέχνη, γενικότερα). Αν κανείς πιστεύει ότι το μυαλό του δεν είναι παρά μία “μηχανή” με εξαρτήματα τα νευρικά του κύτταρα, αποτελεί τότε λογικό επακόλουθο η απόρριψη (σαν “ιδεαλιστικής”) οποιασδήποτε θεωρίας προέρχεται από τον εσωτερικό κόσμο και από τον (σε μεγάλο βαθμό ανεξήγητο) Εσωτερικό Πυρήνα του ψυχισμού κάθε ανθρώπου (και έμβιου όντος).
Ακούγοντας το Μίκη να μας μιλάει για τη θεωρία του (και διαβάζοντας κείμενα γι’ αυτή) θυμήθηκα αμέσως έναν… υλιστή διανοούμενο, που -παρά τις υλιστικές καταβολές της σκέψης του- κατάφερε να προσεγγίσει (τόσο πρακτικά όσο και θεωρητικά) αυτό τον (άγνωστο στην επιστήμη) “Πυρήνα του ψυχισμού”: Τον Wilhelm Reich.
Wilhelm Reich, psychoanalyst, died in 1957, with a cloudbuster.
Ο Ράϊχ, ξεκινώντας σαν ψυχαναλυτής και μαθητής του Φρόϋντ (και κομμουνιστής) εξελίχτηκε σε πρωτοπόρο ερευνητή της ανθρώπινης “βιοενέργειας” (που ονόμασε αργότερα “οργόνη“) και έγινε ένας ρηξικέλευθος πρακτικός θεραπευτής πολλών ανθρώπων που έπασχαν από ψυχοσωματικό “μπλοκάρισμα”. Η βάση της θεωρίας και της θεραπευτικής πρακτικής του Βίλχελμ Ράϊχ ήταν η ανακάλυψη ενός “Ενεργειακού Πυρήνα” της συνειδητότητας, ο οποίος αποτελεί ανεξάντλητη (και ανεξήγητη) αρχέγονη πηγή κάθε ψυχισμού, αλλά -συνήθως- “μπλοκάρεται” και εγκλωβίζεται κάτω από επιστρώσεις αμυνών και απώθησης, καθώς και διαθλάσεις ή διαστρεβλώσεις (που εκφράζονται σαν ψυχώσεις και νευρώσεις). Δεν ισχυρίζομαι βέβαια, ότι σε όλα όσα είπε ή έκανε ο Ράϊχ, ήταν και απόλυτα σωστός. Μεγάλο μέρος του τεράστιου έργου του έχει επανειλλημένα αμφισβητηθεί ή και απορριφθεί, ιδίως από εκπροσώπους του επιστημονικού κατεστημένου της εποχής του (και της δικής μας). Όμως ένα εξίσου μεγάλο μέρος της θεωρίας και θεραπευτικής πρακτικής του Ράϊχ, απέδωσε αναμφισβήτητους θετικούς καρπούς, μέσα από πολυάριθμα παρακλάδια οπαδών, μελετητών και μαθητών του, που ίδρυσαν πολλές (ο καθένας τη δική του) “σχολές εναλλακτικής ψυχολογίας”.
Το ότι ο Μίκης Θεοδωράκης, πολύ νωρίς στη ζωή του, έφτασε σε μία εσωτερική συνειδητοποίηση των πνευματικών του δυνάμεων και της ενεργειακής πηγής της μουσικής του έμπνευσης, δεν μου φαίνεται καθόλου παράλογο ή παράξενο. Το μόνο που με με κάνει να απορώ, είναι ο τρόπος που ο Μίκης… τη γλύτωσε (πολύ φτηνά) από την αναπόφευκτη… ολοκληρωτική απόρριψη αυτής της ανακάλυψης, από τον κοινωνικό και πολιτικό του περίγυρο, σε μία εποχή που το κατεστημένο της Αριστεράς ήταν δογματικά προσηλωμένο στον Υλισμό, ενώ το πνευματικό κατεστημένο της Δεξιάς ήταν δογματικά χριστιανικό. Φαίνεται πως έμαθε πολύ νωρίς και μία άλλη… πολύτιμη εσωτερική ικανότητα (που αναπτύσσουμε λίγο-πολύ όλοι μας, δηλαδή όλοι όσοι έχουμε… “καλλιτεχνικές λόξες”), την ικανότητα του να ΜΗΝ αποκαλύπτει το ΤΙ πραγματικά συμβαίνει μέσα του, ή το ΠΩΣ σκέφτεται στην πραγματικότητα ο ίδιος, για όσα του συμβαίνουν! 
Αν βάλετε τη φράση “Συμπαντική Αρμονία” καθώς και τη λέξη “Θεοδωράκης” στο google θα ανακαλύψετε πληθώρα κειμένων γύρω από αυτή τη θεωρία του Μίκη Θεοδωράκη, μερικά υπέρ της και άλλα εναντίον της (όπως συμβαίνει συνήθως). Εγώ όμως… επειδή “δηλώνω συνθέτης” αλλά και επειδή νοιώθω αρκετά “φευγάτος” ώστε να θεωρώ την Αρμονία του Σύμπαντος (και του Εσωτερικού μας κόσμου) σαν κάτι… σχεδόν αυτονόητο, δεν πρόκειται καθόλου να σας κρύψω την… κραυγαλέα μεροληψία μου, ΥΠΕΡ της θεωρίας του Μίκη! Ακόμη και αν δεν είναι 100% σωστή σε όλες τις λεπτομέρειές της, η θεωρία του Μίκη μου φαίνεται αρκετά εύλογη, αρκετά γνώριμη (στη δική μου εμπειρία) και εντελώς συμβατή με ένα σωρό… άλλες θεωρίες. που διατυπώθηκαν κατά καιρούς. αλλά δεν έχουν ακόμη “ωριμάσει” στο βαθμό της πλήρους αποδοχής από το επιστημονικό κατεστημένο της εποχής μας. Θα σας αναφέρω π.χ. τη θεωρία των “μορφογενετικών πεδίων” του Rupert Sheldrake, που είναι απόλυτα συμβατή με εκείνη του Μίκη, αλλά και συμβατή με ορισμένες… άλλες απόψεις του Μίκη (που παρεξηγήθηκαν πολύ) στον πολιτικό, ιστορικό και φιλοσοφικό τομέα, π.χ. σε σχέση με την “ελληνικότητα” σαν είδος συλλογικής συνειδητότητας- που μπορεί να εξηγηθεί σαν “μορφογενετικό πεδίο” (εκπλήσσοντας ακόμη και τον… ίδιο το Μίκη, που την αναζήτησε με άλλους τρόπους… αλλού)!
Μία απλουστευμένη περιγραφή της “Συμπαντικής Αρμονίας” που έδωσε ο Μίκης βρίσκεται σε πρόσφατη συνέντευξή του στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία (που αξίζει να διαβάσετε, ΕΔΩ), και μία εκτενέστερη περιγραφή της υπάρχει εδώ .
Επειδή όμως δεν θέλω να νομίσετε ότι… πουλάω τρέλα (ή ότι μεροληπτώ υπέρ της “Συμπαντικής Αρμονίας” λόγω θαυμασμού προς τον Μίκη Θεοδωράκη – πράγμα που θα θεωρούσα διανοητική ανεντιμότητα) παραθέτω (εκτός των προηγουμένων) τη συνέπειά της με μία θεωρία της Μαθηματικής Λογικής, που παρουσιάζεται τώρα σε ξεχωριστό άρθρο (ΕΔΩ) αυτού του blog, ώστε να μην κουράσει, στην πρώτη αυτή παρουσίαση.
Ευλογώντας λοιπόν τα… γένια μου (αν και ξυρισμένα επιμελώς) θα ξεκινήσω από τις ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ του τελευταίου:
Η στιγμή της “δημιουργικής εκκένωσης του Νου” μέσω της μουσικής έκφρασης (που επιστρέφει στον κόσμο την ίδια του την αρμονία) περιγράφεται ποιητικά από τον ίδιο το Μίκη Θεοδωράκη, ως εξής:
κι όλα θα ησυχάσουν και θα σιωπήσουν
ενώ η μεγάλη φωνή του θριάμβου
θα ‘χει υψωθεί σ’ έναν ήχο ασύλληπτο σαν Σιωπή.
(ο “Αφηγητής“, στη Συμφωνία αρ. 1 για τετράφωνη Χορωδία, Ορχήστρα εγχόρδων και σολίστ, Ιανουάριος 1945).
Η μουσική, σαν δημιούργημα καθαρά του εσωτερικού κόσμου, που καταλήγει σαν υπαρκτό γεγονός του εξωτερικού κόσμου, αποτελεί μέθοδο ανανέωσης της εσωτερικότητας (του συνθέτη), αλλά και “εξωτερικό μαγνήτη” της εσωτερικής ενέργειας (κάθε ανθρώπου που την… ακούει).
χμμ…
Τώρα βέβαια… ίσως “την ακούσατε” (κανονικά -χεχε) με όλα αυτά που ξεφούρνισα, αλλά αυτά τα πράματα δεν είναι πια ούτε “φαντασιώσεις” ούτε απλές “διανοητικές κατασκευές”. Αποτελούν -αντίθετα- θεμελιώδη και αποδεδειγμένη αντικειμενικά σωστή λογική διαδικασία, που οδηγεί (μεταξύ άλλων) στη μαθηματική απόδειξη όλων των θεωρήματων της Προτασιακής Λογικής “μηδενικού βαθμού” (όπως εξηγείται και στο κύριο site, ΕΔΩ) και σε πολλές άλλες συνέπειες (που μερικές συλλέχτηκαν σαν Bookmarks, ΕΔΩ), ενώ η σπουδαιότητά τους για την “Ενοποίηση Μεταβλητών” ακόμη και στη “Λογική Πρώτου Βαθμού” αναπτύσσεται ΕΔΩ.
Είναι φανερό, ότι δεν είναι μόνο η μουσική όπου συμπαθώ -εύλογα- το πνεύμα του Μίκη Θεοδωράκη. Δεν ταυτίζομαι όμως σε όλα μαζί του. Π.χ. θεωρώ την συλλογική συνειδητότητα (και την Ελληνικότητα σαν συγκεκριμένη μορφή της) σαν κάτι σημαντικά διαφορετικό από εκείνες τις παραμέτρους που εξιστορεί ο Μίκης στο ενδιαφέρον βιβλιαράκι του “Ελληνικότητα και διανόηση” (το οποίο μας έκανε και την τιμή να μας το χαρίσει, μαζί με αφιέρωση, όταν τον επισκεφτήκαμε). Αν και συμφωνώ σε πολλά που γράφει, σε κάποια άλλα προκύπτουν -τώρα- ενδιαφέρουσες νέες πτυχές του “προβλήματος” και εντελώς νέες “λύσεις”. (Mία πρώτη απόπειρα προσέγγισης σε παρόμοιο θέμα έκανα ήδη σε προηγούμενο ποστ, τον περασμένο Μάρτιο: Η Συλλογική Αρμονία των Πολλαπλών Μορφών και ο Μίκης Θεοδωράκης).
Γι’ αυτό, ελπίζω ότι θα βρεθεί χρόνος, σε μελλοντικό ποστ να αναφερθώ στο βιβλίο αυτό του Μίκη (το οποίο έγραψε μαζί με το Γιώργο Κοντογιώργη), απαλύνοντας και ένα σημαντικό μέρος της γνωστής έντασης ή διάστασης απόψεων ανάμεσα σε ορισμένους επικριτές του Μίκη και… τον ίδιο!
ENGLISH SUMMARY:
The theory of Cosmic Harmony, created by the Greek composer Mikis Theodorakis, was discussed comparatively with other theories, such as Ruper Sheldrake’s “Morphogenetic fields” and Wilhelm Reich’s “Orgone Energy”, in this post.
Mikis Theodorakis and Syntesizers’ collage
Related articles
.
Omadeon
Ο Αιρετικός
dennisvtheterrible
That Crazed Alien penguin
KnowDame
Ζώης Σταθερός
Ολογιστής
lchronop
Πρόσφατα σχόλια