Η… οικολογική αναγκαιότητα αναβάθμισης του ΥπερΚειμένου (HyperText) (άρθρο 1)

A graphical despiction of a very simple html d...

Image via Wikipedia

Ξεπερνώντας τις ανεπάρκειες του σημερινού ΥπερΚειμένου (Hypertext)

στην (διόλου οικολογική) «Καταναλωτική Διαχείριση της Γνώσης»…

Άρθρο 1 (Σειρά «Οικολογία της Γνώσης και της Πληροφορίας»)

Πέρασαν 17 χρόνια από τότε που κυκλοφόρησε, για πρώτη φορά στην Ευρώπη (και στην Ελλάδα) το πρώτο πλήρες και δωρεάν λογισμικό για τη δημιουργία και διαχείριση Υπερκειμένου (Hypertext):

http://www.omadeon.com/pcmaster/yperkeimeno.html.

Η γλώσσα HTML (των σημερινών ιστοσελίδων) δημιουργήθηκε περίπου ένα χρόνο μετά την κυκλοφορία του αρχαίου εκείνου προγράμματος που κυκλοφόρησε (μαζί με άρθρο) σε δωρεάν δισκέτα ενός Ελληνικού περιοδικού Πληροφορικής (PC Master, Φεβρ. 1990). Ο γράφων δεν ήξερε καν τη διεθνή «πρωτοβουλία επιστημόνων» για τη δημιουργία της HTML. Μόνο πολύ αργότερα, όταν το Υπερκείμενο είχε πλέον εισβάλλει στη ζωή μας ανεπίστρεπτα και μαζικά, λόγω του διαδικτύου (στην Ελλάδα το 1994 περίπου) έμαθα για την επιτροπή που έφτιαξε την HTML, αρχίζοντας κι εγώ να σερφάρω, όπως πολλοί άλλοι.

Πρόσφατα όμως συνειδητοποίησα για πρώτη φορά, μετά τόσα χρόνια, ότι μία γενικότερη προβληματική κατάσταση «Υπερφόρτωσης Πληροφορίας» στο διαδίκτυο (που φαίνεται εκ πρώτης όψεως εντελώς αναπόφευκτη) ίσως και να είχε απαλυνθεί σημαντικά, αν η θεμελιώδης δομή και σχεδίαση του σημερινού ΥπερΚειμένου (όπως υλοποιείται από τη γλώσσα HTML, δηλαδή τις σημερινές ιστοσελίδες) ήταν κάπως διαφορετική. Θα σας εξηγήσω σε λίγο με πολύ απλά λόγια αυτή τη ριζοσπαστική διαπίστωση:

Πριν προχωρήσω, επιτρέψτε μου όμως να εκφράσω μία… χιουμοριστική προειδοποίηση: Φυσικό είναι να νομίζετε ότι πάω να… ευλογήσω τα γένια μου (αφού ήμουν ο δημιουργός του «ΥπερΚειμενογράφου»). Ε, τότε ετοιμαστείτε να… ξυρίσετε τα δικά σας γένια, με μία επαναστατική λεπίδα. Το μόνο που έχετε να χάσετε (σαν surfers) είναι τα ακατάπαυστα… μούσια, δηλαδή τα πληροφοριακά σκουπίδια που πετάγονται πάραυτα στο πρόσωπό σας, μόλις αρχίσετε οποιοδήποτε (ακόμη και το πιο στοιχειώδες) σερφάρισμα στο διαδίκτυο…

Πατάς κλικ και βγαίνει… μια χοντρή. Κάνεις κλικ π.χ. στο… βυζί της χονδρής, και βγαίνει βιομηχανία γάλακτος, μαζί με… τζαμί. Μήπως έρχεσαι από την Πόλη; Ε, πάτα το κουμπί στην κορυφή του μιναρέ, και θα βρεις… κανέλα (Link σε… τουρκική κανελοβιομηχανία)! Αυτή είναι, σε γενικές γραμμές η… χαώδης κατάσταση του διαδικτύου σήμερα!

Που οφείλεται αυτό το χάλι; Ασφαλώς και δεν φταίνε οι… Τουρκικές κανελοβιομηχανίες! Αν νομίσατε ότι πάω να σας πουλήσω… εθνοφανατίλα (ή και να χλευάσω τους μιναρέδες) είσαστε βαθιά νυχτωμένοι! Το μπούσουλα που χάσατε (και έχασα) πάω να ξαναβρώ. Πάμε λοιπόν στο πρώτο σημαντικό θέμα μας, που είναι η πρώτη θεμελιώδης ανεπάρκεια, μέσα στα έγκατα του Καζανιού της κόλασης, που κατάντησε ο Ιστός του σημερινού διαδικτύου:

Tη στιγμή που κάνουμε «κλικ» σε οποιοδήποτε Link του διαδικτύου, η μοναδική επιλογή που έχουμε σήμερα είναι το να μας «σερβίρει» η τρέχουσα ιστοσελίδα τα περιεχόμενα που κρύβονται, κάτω από το Link. Καμία διάκριση μεταξύ διαφορετικών «δρόμων», προς τα (οποιαδήποτε) περιεχόμενα του Link δεν μας παρέχεται, σαν άμεση επιλογή. Αυτός είναι ο απλός τρόπος, που λειτουργούν σήμερα σχεδόν όλα τα Links του διαδικτύου. Απορώ γιατί δεν είχαμε συνειδητοποιήσει καθόλου, ότι αυτός ο περιορισμός ελευθερίας και διάκρισης είναι λανθασμένος. Εγώ ο ίδιος, που είχα οραματιστεί -και σχεδιάσει- την υλοποίηση του ΥπερΚειμένου πολύ διαφορετικά, δεν είχα καθόλου συνειδητοποιήσει, ούτε καν αμυδρά, μέχρι πολύ πρόσφατα, το απλό γεγονός ότι το θεμελιώδες… τσουβάλιασμα της Ελευθερίας των Επιλογών μας, μέσα από ισοπεδωτική εξίσωση των διαφορετικών τρόπων πρόσβασης ενός Link δεν είναι καθόλου ο καλύτερος τρόπος διαχείρισης του χάους της Πληροφορίας!

Διαβάζοντας τα τελευταία επιστημονικά δημοσιεύματα, των επιτροπών που καθορίζουν το μέλλον του διαδικτύου, σχετικά με την αναβάθμισή του σε «Εννοιολογικό Διαδίκτυο» (Semantic Web) και άλλα πολλά, έψαχνα κι εγώ τον τελευταίο καιρό μήπως βρεθεί λύση στο γνωστό πρόβλημα (π.χ. του Google) ότι η λέξη-κλειδί «party» μπορεί να φέρει πολλές χιλιάδες Links σε πολιτικά κόμματα και θέματα πολιτικής, αλλά επίσης πολλές χιλιάδες Links σε… Clubbing! Το «Εννοιολογικό Διαδίκτυο» φιλοδοξεί να εξειδικεύσει μία τέτοια «τυφλή αναζήτηση» σε κάτι συναφές με τις έννοιες που έχουμε στο μυαλό μας, οι οποίες παίζουν σημαντικό ρόλο, σε ένα διαδίκτυο νέου τύπου, του οποίου τα περιεχόμενά έχουν πρόσθετη πληροφορία, μέσα σε Ιεραρχίες Εννοιών που σήμερα ονομάζονται «οντολογίες».

Πολύ πρόσφατα και με μεγάλη έκπληξη, καθώς διάβαζα άρθρα για τη νέα προτεινόμενη σχεδίαση «εννοιολογικού προγραμματισμού», που περιλαμβάνει την «RDF», αντιλήφθηκα ότι το… ταπεινό παλιό εκείνο πρόγραμμα, που λεγόταν «Υπερίων ο ΥπερΚειμενοΓράφος» είχε ήδη συμπεριλάβει, μέσα στην πρωτόγονη απλή του σχεδίαση, ένα πολύ απλό χρήσιμο χαρακτηριστικό που λείπει από τις σημερινές ιστοσελίδες HTML: -Μόλις έκανες κλικ πάνω σε μία φωτισμένη φράση (HyperLink), το πρώτο πράγμα που έβγαινε (πριν οποιαδήποτε «κατάδυση») ήταν ένα μεταβαλλόμενο και κυλιόμενο μενού, με επιλογές που παρείχαν πολλούς διαφορετικούς τρόπους πρόσβασης, διαχείρισης (ακόμη και τροποποίησης / editing) κάθε είδους κατάδυσης σε HyperLink, που θα ακολουθούσε…

Ε, αυτό το ιδιότυπο χαρακτηριστικό που είχε ο «Υπερίων-Υπερκειμενογράφος» του 1990 δεν ήξερα καν, ούτε μέχρι πρόσφατα, ότι δεν ήταν καθόλου «περιττό» όπως οδηγήθηκα να πιστέψω μόλις άρχισα κι εγώ να σερφάρω σε ιστοσελίδες (HTML και άλλοι «συγγενείς»). Υποτίμησα δηλαδή εγώ ο ίδιος τον «Υπερίωνα», νομίζοντας ότι τα χαρακτηριστικά του (όπως το «μενού διαφορετικών τρόπων πρόσβαση») ήταν πολύ πρωτόγονα ή και περιττά!

Στην πραγματικότητα, η Γλώσσα Οργάνωσης Υπερκειμένων του ταπεινού Υπερίωνα είχε ήδη κάποια στοιχεία που θα επανέλθουν στο προσκήνιο, για μαζική υλοποίηση, όπως έχει ήδη αποφασιστεί από τους σχεδιαστές του «Εννοιολογικού Web». Οι κυρίαρχες δομές του άμεσου μέλλοντος, στο «Εννοιολογικό Web» θα βασίζονται σε τριαδικές σχέσεις μεταξύ δεδομένων (π.χ. στη γλώσσα RDF) όπου εκτός της σύνδεσης μεταξύ εννοιών θα υπάρχούν ορισμοί και του τρόπου ή «είδους σύνδεσης» ανάμεσά τους, δηλαδή… ακριβώς εκείνο το συστατικό της «γλώσσας» του Υπερίωνα, κάτω από το «μενού πολλαπλών επιλογών» του!

Οι επιπτώσεις των προηγούμενων διαπιστώσεων είναι για μένα (κι όχι μόνο) αναμφίβολα τεράστιες. Προσωπικά μιλώντας, είναι πολύ εύλογη (όπως αντιλαμβάνεστε) μία μεγάλη… αίσθηση προσωπικής δικαίωσης. Π.χ. σε κάποιους συνήθεις διαξιφισμούς μέσα στα blog του διαδικτύου, πριν λίγο καιρό, ανάφερα εντελώς περιστασιακά ότι ήμουν «ο άνθρωπος που έφερε το ίδιο το hypertext στην Ελλάδα». Η άμεση αντίδραση του συνομιλητή ήταν (μάλλον δικαιολογημένα) καυστική ειρωνεία, σε στιλ «σώπα, εσύ είσαι λοιπόν… διεθνούς επιπέδου φρούτο, και μάλλον χαραμίζεσαι να γράφεις σχόλια στο φτωχό μου blog». Ήταν αναμενόμενη αντίδραση βέβαια, σε μία χώρα που (όπως είναι γνωστό) ειδικεύεται στο να «τρώει τα παιδιά της», καθώς και τα… έργα των παιδιών της (όπως τον «Υπερίωνα»). Το ότι εγώ ο ίδιος είχα θάψει πολύ βαθιά μέσα στο μυαλό μου, εκείνο το παλιό δημιούργημα, δείχνει το βαθμό που η συνεχής πλύση εγκεφάλου της ακατάπαυστης αλληλο-υποτίμησης και αυτο-υποτίμησης, που αποτελεί κύριο καταστροφικό τρόπο σκέψης σχεδόν όλων μας σήμερα, έχει κακές συνέπειες ακόμη και σε όσους αυταπατώνται πως είναι… πρωτοπορία.

Όμως το θέμα δεν λήγει εδώ, δηλαδή στον… αυτοθαυμασμό. Αντίθετα, αρχίζει μεταβατική φάση ανάμεσα στο σημερινό διαδίκτυο και στο Εννοιολογικό, με την αναγκαιότητα εναλλακτικών τρόπων υλοποίησης ΥπερΚειμένου, που θα σέβονται τη νέα «εννοιολογική δομή» του “Semantic Web”.

H αναγκαιότητα ενός Νέου Είδους ΥπερΚειμένου

Στη γλώσσα HTML των σημερινών ιστοσελίδων, καθώς και στους «συγγενείς της», π.χ. τις σελίδες που φτιάχνονται με χρήση «δυναμικής HTML», PHP, ASP, κλπ. το σταθερό μειονέκτημά τους είναι ότι δεν μεσολαβεί τίποτε ανάμεσα στο πάτημα ενός κουμπιού (που αντιστοιχεί σε Link) και στα (οποιαδήποτε) περιεχόμενα που έχουν προ-επιλεχθεί από τον άνθρωπο που υλοποίησε τη συγκεκριμένη ιστοσελίδα. Σαν αποτέλεσμα, σε μηδαμινό πια χρόνο, περιπλανιόμαστε (πολλές φορές άσκοπα) σε έναν κυκεώνα ιστοσελίδων, που έγιναν πια ταυτόσημες με… καταναλωτικό προϊόν. Αυτή η… υπερκατανάλωση Πληροφορίας έχει όμως σοβαρότατες παρενέργειες στην απορρόφησή τους από το νου μας, που κάθε στιγμή πρέπει να οργανώνει μόνος του το «σχέδιο περιήγησης», ακόμη κι αν αναθέσει εν μέρει αυτή την ακατάπαυστη οργάνωση σε κάτι σταθερότερο από τον ίδιο (π.χ. τα bookmarks).

Αντίθετα, στις «πρωτόγονες ιστοσελίδες» του Υπερίωνα, το προηγούμενο απλό φαινόμενο αποτελεί απλό υποσύνολο μιας πληθώρας πιθανών πράξεων ή ενεργειών, τη στιγμή που αποφασίζουμε να κάνουμε μία «κατάδυση» ακολουθώντας ένα Link. Αν (στο μεταξύ) δεν έχει οριστεί παρά μόνο μία «σχέση» ανάμεσα σε «ΥπερΚλειδί» και Υπερκείμενο, όπου το «ΥπερΚλειδί» στον Υπερίωνα οριζόταν σαν η ίδια η «φωτισμένη φράση» (Link) και το Υπερκείμενο ήταν όλα τα υπόλοιπα (συνήθως απλές σελίδες με Links, αλλά και ήχοι και εικόνες ή και άλλου είδους «ΥπερΜέσα»)… τότε το αποτέλεσμα ήταν να μην εμφανιστεί το «ενδιάμεσο μενού πολλαπλών επιλογών» (αν έχουμε δηλώσει ότι δεν το χρειαζόμαστε). Αν όμως η φυσιολογική (default) «μοναδικότητα ΥπερΣχέσης» εμπλουτίστηκε από άλλες επιλογές, είτε από το ίδιο το ΥπερΚείμενο είτε από το χρήστη του (σέρφερ), τότε το μενού των πολλαπλών επιλογών παίζει κεντρικό ρόλο στην (1) απλούστευση της πρόσβασης σε πολλά άλλα ΥπερΚείμενα (μέσω του ίδιου ΥπερΚλειδιού), (2) τη σωστή πλοήγηση τόσο μπροστά όσο και πίσω (αφού ο Υπερίων «θυμόταν» όλες τις επιλογές μας), και (3) την νέα δυνατότητα περαιτέρω «ενδιάμεσης επεξεργασίας» ανάμεσα σε ΥπερΚλειδί και όλα του τα εμπεριεχώμενα ΥπερΚείμενα. Π.χ. στον Υπερίωνα μπορούσε κανείς να διαλέξει κάθε στιγμή αν θα έβλεπε το ίδιο το (εκάστοτε) ΥπερΚείμενο ή αν θα έβλεπε μία σελίδα-δέντρο με τα ΥπερΚλειδιά του ΥπερΚειμένου αντί για αυτό το ίδιο. Το δέντρο αυτό μπορούσε να λειτουργήσει έτσι και σαν «χάρτης της περιοχής», απλουστεύοντας τις επόμενες κινήσεις μας, που γίνονταν μέσα σε ένα απλουστευμένο χάρτη της περιοχής που επισκεπτόμασταν, αντί για την ίδια την περιοχή (που ενδέχεται να ήταν τεράστια ή χαώδης). Πριν βάλω τον Υπερίωνα στο… «χρονοντούλαπο» των παλαιών λογισμικών που ξεπεράστηκαν (λόγω της εμφάνισης του διαδικτύου) σκέφτηκα κάποια στιγμή αν άξιζε τον κόπο να υλοποιηθούν άλλες λειτουργίες «προ-επεξεργασίας» των εμπεριεχόμενων (σε ένα Link) ΥπερΚειμένων.

Το γεγονός ότι τα ίδιο το «ενδιάμεσο μενού» μπορούσε να εξελιχτεί σε πλήρες «Ενδιάμεσο ΥπερΚείμενο» με συνάρπαζε. Είχα στο νου μου να υλοποιήσω εξειδικευμένες λειτουργίες σχηματισμού λεξιλογίων ή ευρετηρίων ή άλλου είδους μορφές γλωσσικής επεξεργασίας, σαν επιλογές διαθέσιμες στο «ενδιάμεσο μενού», αλλά αυτές θα εμπόδιζαν την εξομοίωση του ενδιάμεσου μενού με πλήρες (στατικό) «Ενδιάμεσο ΥπερΚείμενο». Φυσικά, τότε δεν είχε εφευρεθεί ούτε καν η απλή HTML, πόσο μάλλον οι «δυναμικές επεκτάσεις της» που διαδόθηκαν πολύ, από τότε. Δεν είχα ιδέα πως να υλοποιήσω δυναμικά ΥπερΚείμενα, και η προσοχή μου ήταν περισσότερο στραμμένη στην επιτάχυνση της πλοήγησης, και άλλα παρόμοια απλά θέματα, που εύλογα έπαιξαν ρόλο (πιστεύω) σε παράλληλες σκέψεις που έκαναν εκείνη την εποχή και οι εφευρέτες της HTML, πέφτοντας σε παρόμοια… λάθη, το σημαντικότερο των οποίων πρέπει να ήταν η εγκατάλειψη της υλοποίησης πολλαπλών ΥπερΚειμένων βασισμένων στο ίδιο ΥπερΚλειδί (Link). Με άλλα λόγια, η επιτακτική για μένα (και για άλλους) ανάγκη να επιταχυνθεί και να απλουστευτεί η «ΥπερΠλοήγηση», είναι εκείνο που οδήγησε στη θέσπιση σχέσης 1-προς-1 μεταξύ ΥπερΚλειδιού (Link) και (ενός και μοναδικού) ΥπερΚειμένου (κάτω απ’ το Link) καθώς και στην εγκατάλειψη της δυνατότητας περισσότερης προ-επεξεργασίας των ΥπερΚειμένων, όπως αυτή του «μενού πολλαπλών επιλογών» του Υπερίωνα. Αυτή η «μανία απλούστευσης» αποθάρρυνε και άλλες (πιθανώς αντίστοιχες με τις δικές μου) σκέψεις, εκείνης της εποχής για υλοποίηση «τριαδικών σχέσεων» (αντί για δυαδικών) και οδήγησε στην τερατώδη ολοκληρωτική εγκατάλειψη αυτών των σχέσεων, καθυστερώντας το «Semantic Web» πολλά χρόνια, σαν τεχνική δυνατότητα. Στις σημερινές ιστοσελίδες, όπου το ίδιο το αντικείμενο «κάτω από το Link» έχει μία και μοναδική, απολύτως σταθερή σχέση με το ίδιο το Link, ο σημερινός χρήστης του διαδικτύου μπορεί και να ξεχάσει τη θεμελιώδη διάκριση ΥπερΚειμένου και ΥπερΚλειδιού/Link, με αποτέλεσμα μέχρι και… νομικά παρατράγουδα, π.χ. την απαίτηση κάποιων για… κόπυράϊτ στα HyperLinks (κάποιου άλλου) προς δικά τους ΥπερΚείμενα. Μία τέτοια (κωμικοτραγική) πρόσφατη Ιστορία είναι και το «Κλείσιμo του Monitor» (το «monitor» ήταν ο πρώτος Ελληνικός blogaggregator, που απειλήθηκε νομικά επειδή είχε συμπεριλάβει στο ευρετήριό του Link (και αρχικές λέξεις) από απρόθυμο blog. (Μπορείτε να διαβάσετε την πλήρη ιστορία εδώ: http://www.omadeon.com/monitor). Το χειρότερο όμως είναι ότι το Διαδίκτυο πρέπει τώρα να φτιαχτεί σε μεγάλο βαθμό από την αρχή, και μάλιστα χωρίς να εγκαταληφτεί το θεμελιώδες (για μένα) λάθος της 1-προς-1 σχέσης του Link με τα περιεχόμενά του (δηλαδή με το 1 ΥπερΚείμενο), και (ιδίως) το ότι ο χρήστης των ιστοσελίδων δεν έχει άμεσα διαθέσιμο ένα μηχανισμό «προ-επεξεργασίας» όλων των περιεχομένων κάτω από κάθε Link, με αποτέλεσμα να γίνεται έρμαιο… διαφημίσεων και άλλων δεινών, χωρίς να μπορεί (πάνω απ’ όλα) να βοηθηθεί από ενδεχόμενη απλούστευση της πλοήγησής του, μέσα από διαδικασίες σαν εκείνες του «μενού πολλαπλών επιλογών» που είχε ο Υπερίων. Εκείνο το μενού έκρυβε τριαδικές σχέσεις, αντί για δυαδικές, και την συνειδητή επιλογή (ή και δημιουργία) συγκεκριμένων «τελεστών» για τέτοιες σχέσεις. Οι τελεστές αυτοί προορίζονταν για αναβάθμιση σε Τεχνητά Ευφυείς επεξεργασίες Φυσικής Γλώσσας, Ε, αυτό θα ήταν ότι-κι-ότι, και για τη σύγχρονη σχεδίαση του «Semantic Web».

Reblog this post [with Zemanta]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s