Η Συλλογική Αρμονία των Πολλαπλών Μορφών και ο Μίκης Θεοδωράκης

Μίκης Θεοδωράκης και Συλλογική Αρμονία

στο φως της «Λογικής Πολλαπλών Μορφών»

Από την συλλογική εμπειρία της αρμονίας
στη συλλογική αρμονία της Εμπειρίας μας

UPDATE: Για ΟΛΑ τα ποστ για τον Μίκη Θεοδωράκη, κλικ ΕΔΩ.

Τι είναι αυτό που αντιλαμβανόμαστε σαν «συλλογική ταυτότητα»; Όπως επισήμανε κάποτε και ο Ludwig Wittegenstein (στο “Tractatus”) «τα όρια της γλώσσας μου είναι τα όρια του kόσμου μου». Επομένως, ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε και συζητάμε «συλλογικές ταυτότητες», σε οποιαδήποτε μορφή, είτε οικογένειες, είτε λαούς, είτε παρέες (οι οποίες βιώνουν τις δικές της «συλλογικές εμπειρίες») περιορίζεται από αυτό που είπε ο Wittgenstein: Αν δεν διαθέτουμε αποτελεσματικό είδος γλώσσας (και «Οντολογίας») που να περιέχει με ορθολογικό τρόπο την ίδια την έννοια της συλλογικότητας και της συλλογικής εμπειρίας, η ίδια η αντίληψή μας θα παραμένει περιορισμένη, και ο «κόσμος μας» θα παραμείνει μη-συλλογικός από τη φύση του.

Η ίδια η λογική βάση του «Ορθού Λόγου», όπως απέδειξε ο George Spencer-Brown (στο βιβλίο του «Νόμοι της Μορφής») βασιζόταν στη μονότονη Μία, Μοναδική και Απόλυτη «Μορφή». Επομένως τα όρια του ίδιου του Ορθού Λόγου σαν είδος γλώσσας, είναι τα όρια ενός κόσμου περιορισμένου από τη μονολιθικότητά της Μίας και Μοναδικής «Μορφής» ή «Θεμελιακής, Διάκρισης», που ορίζεται σαν το Απόλυτο Όριο μεταξύ ενός μοναδικού Εσωτερικού Κόσμου και ενός μοναδικού Eξωτερικού Kόσμου. Με βάση αυτή την «Μία Μορφή» -έδειξε ο Brown– συλλογιζόμαστε πάντα. Αυτό όμως σημαίνει πως όλες μας οι ιδέες και θεωρίες βασίζονται στις υποθετικές ιδιότητες και συνέπειες ενός «Απόλυτου Παρατηρητή» που είναι πάντα μόνο Ένας, Μοναδικός και Απόλυτος, δηλαδή… εντελώς ακατάλληλος από τη φύση του για να εκφράσει την συλλογική χάραξη ορίων από πολλαπλούς παρατηρητές ή πολλαπλούς φορείς συνείδησης.

Αυτό το πρόβλημα λύθηκε με την ανάδυση της Λογικής Πολλαπλών Μορφών, όπου… οι ίδιες οι διακρίσεις ή οι «μορφές», σαν πολλαπλά όρια μεταξύ Εσωτερικού και Εξωτερικού κόσμου, είναι –τώρα- Πολλαπλές και πολύμορφες από τη φύση τους (και ταυτόχρονα «υποκειμενικές»).

Φανταστείτε έναν «γκρίζο κόσμο», όπου υπάρχει μόνο ένας Μοναδικός Νους (από τη μία μεριά) και μία «αφηρημένη αντικειμενική συλλογικότητα» από την άλλη. Αυτός είναι ο «κλασικός» λανθασμένος «φιλοσοφικός κόσμος», μέχρι τώρα, όπου κάνουμε όλους τους συνειρμούς μας, όλες τις λογικές πράξεις μας, όλες τις κοινωνικές ή φιλοσοφικές μας θεωρίες. Έτσι ο γκρίζος αυτός (έστω μαυρόασπρος) κόσμος, του Ενός και Απόλυτου Παρατηρητή, έχει εμποτίσει την ίδια τη νόησή μας (αιώνες τώρα) τόσο πολύ, ώστε… ούτε καν τον αντιλαμβανόμαστε. Δηλαδή έχουμε την αφελή εντύπωση ότι τα συμπεράσματα που εξάγουμε (με βάση το Απόλυτο αυτό πρότυπο του Ενός και Μοναδικού παρατηρητή) είναι ικανά να προσεγγίσουν θέματα όπου η μοναδικότητα καταργείται λόγω της ύπαρξης πολλών συνειδητών παρατηρητών. Δεν είχαμε αντιληφθεί μέχρι τώρα το βαθμό που η παραδοχή της «μοναδικής και απόλυτης συνείδησης» προκαλούσε λανθασμένες ιδέες και αυθαίρετες γενικεύσεις. Μέσω διαφόρων «τεχνασμάτων» νομίζαμε ότι (δήθεν) είμαστε σε θέση να συλλογιστούμε (τάχα «αντικειμενικά») για την ίδια την πολλαπλότητα συνειδήσεων, ανάγοντάς την σε απλή «συλλογικότητα μοναδικοτήτων».

  • Όμως η «Λογική Πολλαπλών Μορφών» βασίστηκε (από την αρχή) σε πολλαπλούς και (εκ φύσεως) υποκειμενικούς παρατηρητές, όπου κανείς δεν είναι «απόλυτος» και κανένας δεν εκφράζει (ψευδεπίγραφα) το υποτιθέμενο π.χ. «Απόλυτο Ιστορικό Υποκείμενο» ή το «Ένα».

Αντίθετα, αυτό το «Απόλυτο Ιστορικό Υποκείμενο», είτε είναι «ο Θεός», είτε «ο Άνθρωπος», είτε «ο Λαός», είτε «το Έθνος», είτε το «προλεταριάτο», είτε κάποια άλλη… «ψευδεπίγραφα- συλλογική» αλλά (στην ουσία) Μοναδική και αντι-συλλογική) Οντότητα, είναι το μόνο που (στη νέα αυτή θεωρία)… απλούστατα δεν υπάρχει «σαν-τέτοιο». Αντί αυτού, κατασκευάζεται, στη μαθηματική λογική σαν «άπειρη ένωση διακρίσεων-μορφών», αλλά και στην κοινωνική κοσμοθεωρία μας σαν ένας ριζοσπαστικός τρόπος «συνένωσης πολλών υποκειμένων», μέσω του απλού θεμελιακού εκείνου γεγονότος, ότι όλα αυτά τα πολλαπλά υποκείμενα χαράσσουν από κοινού (ή και μεταξύ τους) τα ίδια τα (συλλογικά) Όρια, του (συλλογικού) Κόσμου τους.

Επανερχόμενοι έτσι «ανανεωμένοι» και «αναβαθμισμένοι» στη ρήση του Wittgenstein, η νέα αυτή προσέγγιση βλέπουμε ότι είναι ικανή, για πρώτη φορά εντελώς θεμελιακά, να εκφράσει τις συνέπειες της συνύπαρξης πολλών διαφορετικών παρατηρητών, ενώ τα νέα όρια του νέου κόσμου της, είναι τα απεριόριστα (πλέον) συλλογικά όρια του συλλογικού της Κόσμου, ενός κόσμου όπου κανένας παρατηρητής δεν νοείται πια σαν απόλυτος, αλλά η συλλογική πράξη της συλλογικής χάραξης ορίων από κοινού (μεταξύ συλλογικών υποκειμένων) αποτελεί και τη θεμελιώδη οντολογική συλλογική πράξη της γένεσης, της κατασκευής και της συλλογικής εμπειρίας του συλλογικού αυτού Κόσμου, σαν συλλογικότητα των Πολλαπλών Ορίων της.

  • Επομένως ένας «συλλογικός κόσμος», ο Κόσμος π.χ. του Λαού, του Γένους, του «έθνους», του «αγώνα», των «Ανθρώπων» (όχι πια «του Ανθρώπου» σαν εξιδανικευμένο Απόλυτο Άνθρωπο αλλά του Ανθρώπου σαν καθαρή συλλογικότητα υποκειμενικοτήτων) βρίσκει επιτέλους μία γλώσσα που να τον εκφράζει, μία γλώσσα που τα όρια του κόσμου της είναι ακριβώς εκείνα τα πολλαπλά όρια που αποτελούν τη συλλογική σύμπραξη πολλαπλών υποκειμενικοτήτων. Τα νέα συλλογικά όρια αυτής της γλώσσας δεν είναι άλλα από τα συλλογικά όρια αυτού του «Κόσμου»!

Στο νέο αυτό σύστημα αλληλεπιδράσεων μπορούν να συμβούν όλοι οι πιθανοί συνδυασμοί είτε «διακρίσεων μεταξύ εσωτερικού και εξωτερικού» είτε «διακρίσεων πάνω σε διακρίσεις που γίνονται από άλλες διακρίσεις», ένα σύστημα που αποτελείται πλέον από διακρίσεις του Νού πάνω στο Νου που χαράσσονται από Νου. Υπάρχει ωστόσο και ένα κοινό έδαφος που δεν μπορεί να διακριθεί από τον εαυτό του, η «Κενότητα που είναι γεμάτη από Φως του Νου». Όμως αυτό το άπιαστο (μέχρι τώρα) «μεταφυσικό υποκείμενο»… απαλλάσσεται τώρα από κάθε δογματική ταύτιση με Σύμβολα Κατεστημένων Θρησκειών, που δεν παύουν όμως να ανακτούν το χαμένο νόημά τους, σαν σύμβολα ενός Εσωτερικού Κόσμου που δεν μπορεί να υπάρχει πια έξω από τα όρια τα οποία εμείς επινοούμε, τα όρια που χαράσσουν τον Κόσμο της Εμπειρίας μας (γιατί περί αυτού πρόκειται). Τα όρια τον κάνουν να μας φαίνεται είτε έξω από εμάς, είτε μέσα μας. Στη μία αυτή μοναδική Πράξη Διάκρισης, που συνενώνει σε άπειρη συλλογικότητα διακρίσεων όλες τις πιθανές πολλαπλές διακρίσεις μας, θα μπορούσαμε –εάν το θέλουμε- σε αυτή την Συλλογική Πράξη Διάκρισης, να προβάλλουμε ένα… θεολογικό σύμβολο της αρεσκείας μας, ένα σύμβολο που να αντιστοιχεί στη συλλογική Πνευματικότητά μας. Αυτή όμως η πράξη συνένωσης ορίων είναι καθαρά κατασκευαστική και υποθετική, αφού στην πραγματικότητα δεν υπάρχει καμία άλλη «συλλογική πραγματικότητα» από αυτή (την ίδια) την συλλογική μας πραγματικότητα, των αενάως συνδυαζόμενων (με άλλες «πράξεις διάκρισης») πολλαπλών υποκειμενικοτήτων μας. Το αποτέλεσμα είναι ένα απόλυτο σύστημα… απόλυτης σχετικότητας.

Τι είναι λοιπόν «συλλογική συνείδηση» ή «συλλογική συνειδητότητα», κάτω από το φώς της Λογικής Πολλαπλών Μορφών; Με απόλυτα ορθολογικό τρόπο (πλέον) δεν είναι άλλη από την ίδια τη συλλογικότητα της χάραξης ορίων, ανάμεσα σε εσωτερικό και εξωτερικό κόσμο, που συμβαίνει μέσω της συλλογικής αλληλεπίδρασης των υποκειμενικοτήτων μας. Και οι ίδιες αυτές οι υποκειμενικότητες ταυτίζονται με τα ζωντανά υποκείμενα που χαράσσουν τις διακρίσεις από κοινού (και ένα στο άλλο), συνυπάρχοντας συλλογικά μέσα σε έναν «κοινό χώρο διακρίσεων» που μπορεί να μας φαίνεται «απόλυτος» σε ορισμένες εκφάνσεις του, π.χ. τα κύματα της θάλασσας ή τις ακτίνες του ήλιου μας. Αλλά επειδή ακριβώς απόλυτη κοινή εμπειρία αυτών των «κοινών για όλους» εξωτερικών φαινομένων δεν υπάρχει, γι’ αυτό και (όπως λέει με έναν δικό του τρόπο ο Οδυσσέας Ελύτης) η ψυχή ενός λαού είναι η προβολή της πάνω στα τοπία του κόσμου, μέσω της οποίας ταυτίζεται ο συλλογικός παρατηρητής με το συλλογικά παρατηρούμενο. Ωστόσο… δεν υπάρχει ένας «απόλυτος» συλλογικός παρατηρητής, αφού κανένας συγκεκριμένος παρατηρητής δεν είναι ποτέ ίδιος με τον εαυτό του ή με άλλον παρατηρητή. Η συνεχής αλληλεπίδραση, η αδιάκοπη εμπειρία των πολλαπλών διακρίσεων που κάνουν πολλαπλοί παρατηρητές σε έναν αενάως επανοριζόμενο συλλογικό κόσμο, είναι και ο «τρόπος όρασης» ή ο «τρόπος μουσικής εμπειρίας» ή ο «συλλογικός τρόπος αντίληψης» μιας συλλογικότητας όπως π.χ. ενός λαού ή μίας παρέας. Εκ φύσεως μεταβαλλόμενος, διατηρεί ωστόσο κάποια χαρακτηριστικά που συσσωρεύονται με την πάροδο του χρόνου, από γενεά σε γενεά, καθώς η θεμελιώδης διαδικασία ανατροφής των παιδιών του δεν είναι άλλη από τη (συνήθως όχι εντελώς συνειδητή) αναπαραγωγή των ίδιων των διακρίσεων, τις οποίες έκανε η παλαιά γενεά (σαν συλλογικότητα) μέσα στην επόμενη γενεά, καθώς και η θεμελίωση νέων πολλαπλών διακρίσεων, τις οποίες προσθέτει κάθε νέα γενεά στις πολλαπλές διακρίσεις που αποτέλεσαν τη συλλογικότητα της προηγούμενής της…

Αυτό το μοντέλο κατανόησης της συλλογικότητας, σαν φαινόμενο, είναι -όπως καταλαβαίνετε- κάτι εντελώς ρευστό, εκ φύσεως υποκειμενικό και πολλαπλό, που δεν μπορεί να κλειστεί σε μία «μποτίλια» ενός Απόλυτου συλλογικού Υποκειμένου, όπως π.χ. το «Έθνος» των εθνικιστών. Το μοντέλο αυτό δεν μπορεί να ταυτιστεί με ένα «πρόσωπο», είτε το πρόσωπο ενός «Θεού» είτε το πρόσωπο ενός στατικού λαού ή έθνους, μίας «σταθερής παρέας», κ.ο.κ. Αντίθετα, το ρευστό, εκ φύσεως «διαλεκτικό» αυτό σύστημα είναι εξίσου «πατριωτικό» όσο και «διεθνιστικό»!! Τίποτε δεν εμποδίζει τη συναινετική ή και αλληλο-διαδραστική συλλογική χάραξη ορίων μεταξύ μελών μιας συλλογικότητας με τα μέλη μιας άλλης (π.χ. γειτονικής). Αυτό το μοντέλο μπορεί εύκολα να αποδειχθεί συμβατό με τις κοινωνικές ή πολιτικές ιδέες ενός πολιτικοποιημένου καλλιτέχνη όπως π.χ. ο Μίκης Θεοδωράκης! Ισχύει ακόμη περισσότερο σαν καλλιτεχνική πραγματικότητα, όπου στόχος της (ιδίως της μουσικής) μπορεί να είναι ο συντονισμός των υποκειμενικοτήτων μας ώστε να βιώσουν (έστω προσωρινά) τις συλλογικές τους «διακρίσεις ορίων» με έναν τρόπο καταλυτικά ενωτικό, που ενισχύει το «συλλογικό υπόβαθρο» όλων των υποκειμενικοτήτων τους. Κατά τη στιγμή του κεφιού και της γιορτής, κάθε απλό άτομο, μέλος μιας συλλογικότητας που μπορεί να είναι η φυλή του ή παρέα του ή και ένας δικός του λαός, σταματάει προσωρινά την συγκεκριμένη ατομική διαδικασία χάραξης ορίων (εξατομίκευση) και αρχίζει να συντονίζει τις πράξεις του με εκείνες των άλλων. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι χορός, ο χορός της φυλής ή της παρέας, ή και (γιατί όχι;) η συλλογική αρμονία ενιαίας συλλογικής γιορτής των μελών ενός λαού. Ε, σε αυτήν ακριβώς την κατάσταση, πιστεύω ότι αναφέρεται, βαθιά στην ψυχή του, και ο Μίκης Θεοδωράκης. Μιλά για τη συλλογική μας εμπειρία της αρμονίας, αλλά –ίσως- ακόμη περισσότερο (χωρίς να το αναφέρει συνειδητά) για τη συλλογική αρμονία της Εμπειρίας μας.

Related articles

Reblog this post [with Zemanta]

One comment

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s