Η Συμπαντική Αρμονία του Μίκη Θεοδωράκη σαν ιστορική αυτοκριτική της Αριστεράς και της ΕΣΣΔ

Δημιουργώντας τη «Συμπαντική Αρμονία«, ο Μίκης Θεοδωράκης έφτιαξε μία πολυδιάστατη θεωρία (και κοσμοθεωρία), σαν ριζοσπαστική σύνθεση ιδεών σε πολλούς τομείς ταυτόχρονα.

ENGLISH SUMMARY: See the end of this post (under construction).

Στην ομιλία του στο Πανεπιστημιακό συνέδριο της Κρήτης που έγινε προς τιμήν του το 2006, o Μίκης έκανε και μία επίκαιρη παρένθεση, που αφορά τα ιστορικά προβλήματα της Αριστεράς:

Ας μου επιτραπεί εδώ να κάνω μια μικρή παρένθεση αναφερόμενος στην πολιτική μου εμπειρία. Είναι γνωστό ότι είχα πολλές και μεγάλες διαφορές με διάφορες ηγεσίες της ελληνικής και της διεθνούς Αριστεράς. Οι περισσότερες από αυτές είχαν αφετηρία την περιφρόνηση από την πλευρά τους μέσα στην πράξη αυτού του βασικού διαλεκτικού Νόμου, περιφρόνηση που οδήγησε στα γνωστά αποτελέσματα. Γιατί τι έκαναν στην ουσία οι κομμουνιστές ηγέτες και ιδιαίτερα αυτοί που ήσαν επί κεφαλής Κρατών; Αποφάσισαν να καταργήσουν τον Νόμο των Αντιθέσεων, πιστεύοντας ότι το Κόμμα μπορεί να είναι ταυτόχρονα και Θέση και Αντίθεση. Νόμιζαν ότι έτσι θα εξαφανίσουν τις πραγματικές αντιθέσεις. Όμως όσο περισσότερο πετύχαιναν στο σκοπό τους, μ’ άλλα λόγια όσο περισσότερο εμπόδιζαν να εκδηλωθεί ελεύθερα η ζωτική Αντίθεση που εξασφαλίζει την δημιουργό διαιώνιση της ζωής, τόσο λιγότερο λειτουργούσε ο Διαλεκτικός Νόμος και έτσι δεν υπήρχαν πια «συνθέσεις», δηλαδή ανάπτυξη και πρόοδος, έως ότου φτάσαμε στην αποσύνθεση, δηλαδή στην καταλυτική εφαρμογή του φυσικού νόμου «Θέση χωρίς Αντίθεση = Αποσύνθεση». Κλείνω την παρένθεση.

http://www.mikis-crete.gr/MikisPg70-011.htm

  • Αυτή η άποψη, ότι «η θέση χωρίς αντίθεση = αποσύνθεση», ισχύει εύλογα σε πάρα πολλούς τομείς, από τη Βιολογία, τα Μαθηματικά της Πληροφορίας και την Οικονομία, μέχρι και την Ιστορία, τη Φιλοσοφία και την Πολιτική.

  • Τα κλειστά συστήματα φθείρονται και καταρρέουν, τα μονοπώλια μπλοκάρουν την αγορά, οι οργανισμοί που απομονώνονται μένουν στάσιμοι στην εξέλιξη, τα μονοκομματικά καθεστώτα (ακόμη και «με καλό σκοπό») είναι μοιραίο να φθαρούν, να διαφθαρούν και να γίνουν αυταρχικά, οι συζητήσεις χωρίς αντίλογο παύουν να είναι ενδιαφέρουσες, κ.ο.κ.

Ο Μίκης καταφέρνει με θαυμαστή απλότητα να συμπεριλάβει σε αυτή την ιδέα του τα πάντα, χωρίς να χρειάζεται να αναλωθεί σε λεπτομέρειες: «Θέση χωρίς αντίθεση ίσον αποσύνθεση».

Π.χ. Ο σοσιαλισμός της Σοβιετικής Ένωσης, κατέρρευσε για πολλούς γνωστούς λόγους. Αντί όμως να καταρρεύσει, θα μπορούσε, άραγε, να μετατραπεί σε ένα άλλο είδος δημοκρατικού σοσιαλισμού; Ειλικρινά ΔΕΝ το ξέρω. Εκείνο όμως που θεωρώ σίγουρο είναι αυτό που είπε και ο Μίκης. Δηλαδή:

  • Τα ανοιχτά (και ανεκτικά) συστήματα, που είναι (πρώτα-πρώτα) ανοιχτά στην ύπαρξη αντιθέσεων, είναι τα μόνα που έχουν τη δύναμη να ξεπεράσουν τις αντιθέσεις τους, μέσω διαλεκτικής σύνθεσης.

Επιχειρώντας το K.K. να «καταργήσει τις αντιθέσεις» (άνωθεν) π.χ. μέσω καταστολής των διαφωνούντων και μέσω τεχνητής κατάργησης κάθε αντίθεσης μέσα στη σοβιετική κοινωνία, έσκαψε το λάκκο του ίδιου του συστήματος που έχτισε. Στο τέλος βέβαια, πέρασε (σχεδόν πραξικοπηματικά) στο… άλλο άκρο.

Όμως,. αντί για τη (γνωστή) άνευ όρων παράδοση (ξεπούλημα των κρατικών επιχειρήσεων της ΕΣΣΔ σε ιδιώτες, κλπ) θα μπορούσε (ίσως) να γίνει μία μεταβίβαση της ιδιοκτησίας και του ελέγχου των (πρώην κρατικών) επιχειρήσεων της ΕΣΣΔ σε συλλογικότητες ή συναιτερισμούς εργαζομένων, για να δημιουργηθεί ένα είδος δημοκρατικού σοσιαλισμού, που θα περιλάμβανε και όλα τα θετικά στοιχεία της αγοράς ή του ελεύθερου ανταγωνισμού, αλλά θα στηριζόταν ταυτόχρονα και σε μία ευρεία δημοκρατική συναίνεση, πραγματικά συλλογικών πρωτοβουλιών. Επιτέλους -τότε- φαινόταν ότι θα άρχιζαν να (επανα)λειτουργούν και τα «σοβιέτ» (με τη λέξη «σοβιέτ» ή «συμβούλιο» αρχικά ονομαζόντουσαν τα συμβούλια των εργαζομένων).

Αυτό… νομίζαμε (μερικοί) ότι επρόκειτο να γίνει, όταν βλέπαμε (στα ΜΜΕ εκείνης της εποχής) τις πρωτοβουλίες της «γκλάσνοστ» και τον επιταχυνόμενο (τότε) εκδημοκρατισμό της ετοιμοθάνατης Σοβιετικής Ένωσης. Αλλά μετά… -αντί γι’ αυτό- έγινε κάτι άλλο, που σχεδόν κανείς δεν περίμενε, εκείνη την εποχή:

  • Έγινε μία άνευ όρων στροφή 180 μοιρών της σοβιετικής κοινωνίας, προς την πιστή υιοθέτηση και την ξέφρενη μη-κριτική απομίμηση όλων των καπιταλιστικών προτύπων της Δύσης.

Πολλές πρωτοφανείς δημιουργικές ιστορικές προοπτικές καταστράφηκαν εκείνη την εποχή, μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα, όταν η σοβιετική κοινωνία πέρασε μία πολύ βραχύβια άνοιξη, που δεν οδήγησε όμως σε… καλοκαίρι, αλλά σε βαρύτατο οικονομικό χειμώνα.

Είναι βέβαια επίσης πιθανό, ότι οι πιθανότητες επιτυχίας των οραμάτων για ένα «δημοκρατικό σοσιαλισμό της αγοράς» ήταν (εκείνη την εποχή) σχεδόν… μηδαμινές. ΟΧΙ -όμως- επειδή ένας τέτοιος σοσιαλισμός είναι «ανέφικτος». (Αυτή η ακραία απόρριψη είναι το μόνο σημείο όπου.. συμφωνούν οι σημερινοί «δογματικοί κομμουνιστές» με τους… νεοφιλελεύθερους, καθένας για… δικούς του λόγους βέβαια, δηλαδή… εντελώς αντίθετους!)

  • Προσωπικά, πιστεύω ότι οι Ρώσοι δεν μπόρεσαν να φτιάξουν ένα «δημιουργικότερο είδος σοσιαλισμού», κυρίως λόγω της βαριάς σήψης και διαφθοράς μέσα στο κράτος και την κοινωνία τους.

  • Π.χ. δεν είναι καθόλου τυχαίο, ότι μετά την πτώση του Κ.Κ. επικράτησε η… Μαφία, ΜΑΖΙ με πολλούς… πρώην αξιωματούχους του κόμματος (που ΗΔΗ «τάπαιρναν χοντρά»)!

Βεβαίως σήμερα οι νικηφόροι (ξεσαλωμένοι) νεοφιλελεύθεροι διαβεβαιώνουν ότι «η αγορά και ο σοσιαλισμός δεν συνδυάζονται», αλλά το ΙΔΙΟ ακριβώς διαβεβαιώνουν και οι (πικραμένοι απ’ την ήττα) δογματικοί κομμουνιστές. Για τους μεν πρώτους, η Αγορά είναι η ΑΠΟΛΥΤΗ ΘΕΣΗ (όπου δεν μπορούν να φανταστούν κανένα είδος ΑΝΤΙΘΕΣΗΣ) , ένα είδος «μαγικού ραβδιού» που (νομίζουν) ότι λύνει όλα τα προβλήματα, ενώ… για τους δεύτερους (τους αμετανόητους δογματικούς) ο μόνος σοσιαλισμός που μπορούν να φανταστούν είναι ο ίδιος ο… αποτυχημένος τύπος (κρατικού) σοσιαλισμού που κατέρρευσε, αφού πρώτα επιχείρησε να καταργήσει κάθε αντίθεση (και την ίδια την ελεύθερη αγορά ή την… ελευθερία γενικότερα), καταργώντας στο τέλος το ίδιο το οξυγόνο του.

Ε, προφανώς… κάτι δεν πάει καλά KAI με τους δύο αυτούς ακραίους τρόπους σκέψης:

  • Και οι δύο αυτοί τρόποι σκέψης (ο «δογματικά κομμουνιστικός» και ο «δογματικά φιλελεύθερος«) παραβιάζουν έναν Απλό Νόμο Αρμονίας, του Μίκη θεοδωράκη, θέλοντας να γίνουν ΘΕΣΕΙΣ ΧΩΡΙΣ ΑΝΤΙΘΕΣΗ, οπότε (ΚΑΙ οι δύο) ρέπουν προς την αποσύνθεση. Αλλά ούτε η Αγορά είναι το «μαγικό ραβδί» που… θεραπεύει πάσαν νόσον, ούτε ο σοσιαλισμός (δηλαδή η προσπάθεια εξάλειψης της εκμετάλλευσης) είναι «μαγική λύση» κάθε προβλήματος.

  • ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Όσοι διαβάζετε συχνά τις… πολυλογίες μου (π.χ. σε άλλα μπλογκ), ξέρετε -βέβαια- ότι υποστηρίζω τις συνεταιριστικές δομές επιχειρήσεων και τις ΟΜΑΔΙΚΕΣ οικονομικές συνεργασίες. (Εμ τι; Έτσι για πλάκα νομίζετε ότι… αυτο-βαφτίστηκα «Omadeon»; – το θέμα που ανοίξαμε έχει ΠΟΛΥ μέλλον!)

ENGLISH SUMMARY:

The theory of Cosmic Harmony, created by the Greek composer Mikis Theodorakis, was discussed here in connection with his ideas about what caused the collapse of the Soviet Union.

tribal_dance_mini_banner.jpg
Related articles

.

7 comments

  1. Αυτό που γράφεις είναι ο πρώτος λόγος για τον οποίο κατέρρευσαν τα κομμουνιστικά καθεστώτα στις ανατολικές χώρες. Ο δεύτερος λόγος είναι το θέμα της υπεραξίας. Ο Μαρξ στο κεφάλαιο αναφέρει ότι η υπεραξία που παράγεται από την εργασία του εργάτη θα πρέπει να γυρίζει σε αυτόν με κέποιον τρόπο, στις χώρες αυτές σίγουρα αναπτύχθηκε ένα αξιολογότατο σύστημα εκπείδευσης και περίθαλψης, αλλά το μεγαλύτερο ποσοστό της υπραξίας πήγαινε στα χέρια της κομματικής νομεκλατούρας, με αποτέλεσμα το μόνο που άλλαξε ήταν ο κεφαλαιοκράτης, ο καπιταλιστής, αντί να ονομάζεται τσάρος ή φεουδάρχης ονομάστηκε κομμουνιστικό κόμμα. Ένα ακόμη πρόβλημα που δημιουργήθηκε είναι μια έντονη προσωπολατρεία που αναπτύχθηκε ιδίως στην Σοβιετική ένωση με το πρόσωπο του Στάλιν, κάτι απαράδεχτο για έναν κομμουνιστή ηγέτη. Το τρίτο σημαντικό πρόβλημα που δημιουργήθηκε ήταν ο συγκεντρωτισμός, αντί το οτιδήποτε να βγαίνει μέσα από τα τοπικά Σοβιέτ και να ανεβαίνει προς τα πάνω είχαμε το φαινόμενο τα πάντα να ξεκινούν από την κεντρική επιτροπή και να επιβάλλονται με δικτατορικό τρόπο στις τοπικές κοινωνίες, πολλές φορές μάλιστα οι αποφάσεις αυτές να είναι εντελώς παράλογες και εκτός πραγματικότητας. Αυτά είναι τα τρια βασικά προβλήματα που μπορώ εγώ να δω στην ανοικοδόμηση του σοσιαλισμού στις πρώην ανατολικές χώρες και πιστεύω ότι αν δούμε και πάλι με άλλο μάτι τον μαρξισμό μπορούμε να τον κάνουμε και πάλι επίκαιρο και μια νέα ελπίδα για τους λαούς.
    Υ.Γ.1 Ευχαριστώ πολύ για την ευκαιρία που μου έδωσες για να εκφράσω μερικές απλές βασικές σκέψεις στις οποίες ελπίζω ότι δεν θα διαφωνήσεις ούτε εσύ, ούτε ο Μίκης, ούτε οποιοσδήποτε αριστερός.
    Υ.Γ.2 Νομίζω ότι αρχίζω να σου μοιάζω στα σεντόνια.
    Υ.Γ.3 Ελπίζω ότι αυτό το σχόλιό μου θα σταθεί αφορμή για μια ουσιαστική αντιπαράθεση απόψεων και θέσεων.

  2. ΠΟΛΥ σημαντικό΄και… καθόλου «σεντόνι» το σχόλιό σου!🙂

    Ο μόνος λόγος που γράφουμε εμείς σεντόνια είναι όταν… ξυπνάμε! Αλλοι τα χρησιμοποιούν όταν πάνε για ύπνο… βαθύ και αμετανόητο!🙂

  3. Υ.Γ. Το θέμα της ‘επιστροφής υπεραξίας» που έθεσες είναι -τελικά- το ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΟ. Και είναι τουλάχιστον θεωρητικά εφικτό να γίνει τέτοια «επιστροφή υπεραξίας» μέσα σε συλλογικές επιχειρηματικές δομές. Το μόνο εμπόδιο (εκτός της… αγοράς που δεν αστειεύεται) είναι η ΝΟΟΤΡΟΠΙΑ. Με… χαλασμένες δογματικές νοοτροπίες (σαν αυτές που είδαμε) δεν χτίζεται η συνεργασία. Δυστυχώς ο καπιταλισμός ξεχαρβαλώνει ακριβώς αυτή την πολύτιμη αρετή της ομαδικότητας και της αλληλεγγύης που (μαζί με την ειλικρίνεια και την ανεκτικότητα) θα μπορούσε ήδη, σχετικά εύκολα, να ενώσει πολλούς ελεύθερους επαγγελματίες σε ενώσεις πολλών ειδών. Αντί γι’ αυτό (π.χ.) οι μεταφραστές γίνονται έρμαια γραφείων που τους χρησιμοποιούν αντί να ιδρύσουν τις δικές τους Ενώσεις (ακόμη και τώρα, μέσα σε καπιταλισμό). Βαδίζουμε σε παράλληλους δρόμους σκέψης νομίζω…

  4. Ιδίως όταν κάποιοι παραδέχονται ότι ρίχνουν σκουπίδια σε άλλα blogs και κατηγορούν κάποιους επειδή τους λογοκρίνουν. Είναι κρίμα κάποια άτομα να μην ωριμάζουν ποτέ και να μην μπορούν να σταθούν κριτικά σε ένα διάλογο και μια αντιπαράθεση. Να σε ευχαριστήσω που στην αντιπαράθεση αυτή πήρες το μέρος μου και να σου πω ότι δεν πρόσεξες το κυριότερο σημείο. Ζήτησε κάποια στοιχεία τα οποία του εδόθησαν και συνέχισε σε βάρος μου την μειωτική συμπεριφορά. Στη συνέχεια ήρθε στο blog μου, πέταξε σκουπίδια, όπως ο ίδιος παραδέχεται, και στη συνέχεια με προσβάλλει κατά τον ποιό χυδαίο τρόπο. Εγώ θα τν ευχαριστήσω γιατί μου έκανε διαφήμιση χωρίς να κουρστώ και έδειξε στον κόσμο του ότι έχουμε σημαντική διαφορά επιπέδου. Ήθελε να μου κάνει κακό, αλλά δεν τα κατάφερε.

  5. (το μύνημά σου δεν το έλαβα ακόμη. Δεν το ξαναστέλνεις στο hotmail?)

    Το μόνο που δεν πρόσεξα είναι τα «στοιχεία που ζήτησε και του έδωσες». ΟΛΑ τα άλλα τα μελέτησα εξ ολοκλήρου για να έχω αντικειμενική άποψη.

    χμ… Το πιο κραυγαλέο πράμα στην υπόθεση είναι η φρασεολογία της «αντιστροφής της αλήθειας», όταν είπε ότι ΕΣΥ… περιφέρεσαι σε άλλα μπλογκ αφοδεύοντας, ενώ έκρινε… εξ ιδίων τα αλλότρια. (και μάλιστα σου αφιέρωσε ειδικό ποστ στο μπλογκ του, λέγοντας αυτό το κραυγαλέο ψέμα).

    Αλλά -όπως τόνισα επανειλλημένα- ο λόγος που σε υποστήριξα δεν έχει σχέση με τη φιλία μας. Μου έχει συμβεί στο παρελθόν, μάλιστα, να… χάσω φίλους επειδή είδα κάποια στιγμή ότι είχαν άδικο και ΔΕΝ πήρα το μέρος τους. Σε αυτό το θέμα δεν έχω καθόλου «ελληνική νοοτροπία». Είναι ΠΟΛΥ αηδιαστικό το έλλειμμα δικαιοσύνης που έχει πολύς κόσμος, να παίρνει το μέρος κάποιου επειδή είναι φίλοι ή συγγενείς, όχι επειδή αυτός ο κάποιος έχει δίκιο.

    Είμαι πολύ στενοχωρημένος -για παράδειγμα- με τους Οικολόγους, ένα κόμμα που κυριολεκτικά αγκάλιασα αλλά συμπεριφέρονται με απαράδεκτα μεροληπτικό τρόπο, σφυρίζοντας αδιάφορα ή δικαιολογώντας την ελεεινή συμπεριφορά του γνωστού «Καλυβάρχη» (που τους δίνει βήμα για να εκφράζονται και το εξαργυρώνει με την ανοχή τους για τον αυταρχισμό του). Εδώ… ακόμη κι ο παλιός μου φίλος ο Νοσφεράτος, αντικείμενο αισχρής αυταρχικής συμπεριφοράς και συκοφαντικής εκδίωξης από εκείνο το μπλογκ… συμβιβάστηκε «λόγω φιλίας» με τον άνθρωπο που τον πέταξε έξω, και ΣΙΩΠΑ για το γεγονός ότι παραμένω λογοκριμμένος ΕΠΕΙΔΗ τον υποστήριξα. Αλλά… έλα μου, που τα βρήκανε μεταξύ τους, και φέρονται σαν υπάκουα σχολιαρόπαιδα απέναντι σε… αρχηγό παιδικής συμμορίας!

    Για μένα είναι βέβαια ευχάριστο, το ότι το κόμμα αυτό ανεβαίνει ραγδαία σε δημοτικότητα, γιατί συμφωνώ με όλες τις θέσεις του και γιατί… είμαι ΚΑΙ εγώ μέλος του, βρε αδελφέ. Αλλά… ΠΟΛΥ κακός οιωνός για το μέλλον είναι αυτά τα (γνωστά και σε σένα) συμβάντα, που δείχνουν γενικό ΞΕΧΑΡΒΑΛΩΜΑ της αίσθησης αντικειμενικής δικαιοσύνης και της φιλαλήθειας, σε πάρα πολλά άτομα (που περιφέρονται σε εκείνο το γιγαντο-μπλογκ). Μπροστά στο «γλυκό» της στήριξης από τον μεγαλο-μπλογκερά, με πουλήσανε, ενώ ο άλλος «συμβιβάστηκε’ κι αυτός για να έχει το κεφάλι του ήσυχο.

    Τα ΘΕΣΜΙΚΑ ζητήματα που έθεσα, στα επανειλλημένα ποστ για το θέμα, ούτε καν απαντήθηκαν, παρά μόνο από τα… παρακάλια του Νοσφεράτου να «ξεχάσω το θέμα», κ.ο.κ. Τώρα… ΜΙΑ ΧΑΡΑ υποτάχθηκε για να «μπει στην παρέα». Εγώ όμως ΔΕΝ καίγομαι ούτε για αποδοχή από αμφίβολης σημαντικότητας ‘κύκλους’ ΟΥΤΕ για δημοτικότητα, ΟΥΤΕ για συμφέρον να υποστηρίξω τον έναν ή να «καλοπιάσω» τον άλλον. Απλούστατα, πράττω ΜΟΝΟ όσα πιστεύω, και -μοιραία- όπως ο Μίκης γεύομαι πικρά φρούτα σαν συνέπεια (χεχε).

    Για μένα ΚΑΘΕ πολίτης έχει ΧΡΕΟΣ να σε υποστηρίξει από την επίθεση που σου έγινε και απορώ που δεν το κάνουν ήδη. Διότι είναι τόσο απλό, ΑΝ αφήσουμε να περάσει αυτή η κραυγαλέα παραποίηση αλήθειας που σου έγινε, την επόμενη φορά θα συμβεί πολύ χειρότερη, σε άλλους. Ενώ αν δείξουμε ότι ΔΕΝ πτοούμαστε στη δική σου περίπτωση, θα το ξανασκεφτεί όποιος νομίζει ότι μπορεί να διασύρει κόσμο ανεξέλεγκτα (λόγω της ανωνυμίας του κ.ο.κ.)

    Σκληρή δουλειά, αγαπητέ. Και… γράφω και «σεντόνια»!🙂

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s