Μεταφραστικά προβλήματα του 21ου αιώνα σε πείραμα με πιθήκους και Homo Sapiens/Sapious

Βρήκε λιγάκι τον μπελά του ο κ. Τάκης Μίχας, γράφοντας ένα άρθρο για πρόσφατο επιστημονικό πείραμα: Ένα πείραμα που απέδειξε ότι είναι έμφυτη και κληρονομική η αίσθηση της δίκαιης μοιρασιάς, ή «δικαιοκατανομής» (όπως την ονόμασε). Κι αυτό γιατί γράφοντας για το πείραμα (που έγινε σε ανθρώπους αλλά και σε πιθήκους) χρησιμοποίησε τη νέα λέξη «δικαιοκατανομή», αντί για την (γενικότερη) έννοια «δικαιοσύνη» ή την (σπανιότερη) «ακριβοδικία». Του αποδόθηκαν λοιπόν (από κάποιον φιλελεύθερο) στην επιλογή της λέξης, πολιτικά (δηλαδή σοσιαλιστικά ή αριστερά) κίνητρα, από σχολιαστή του φιλελεύθερου ιστολογίου «e-rooster» (εδώ).

Ε, εμένα δεν με χαλάει, αν πραγματικά είχε τέτοιες προθέσεις ο κ. Μίχας (αν και χλωμό το βλέπω). Προσωπικά δεν με ενδιαφέρουν οι πολιτικές (ή άλλες) προθέσεις του. Με ενδιαφέρει όμως η ακρίβεια της μετάφρασης και η σωστή απόδοση της σημασίας του πειράματος, καθώς και της αγγλικής λέξης «fairness» (που χρησιμοποιήθηκε σε αγγλικά άρθρα για το πείραμα) στα Ελληνικά. Δεν είναι ίδια έννοια το αγγλικό «fairness» με το ελληνικό «δικαιοσύνη», για πολλούς λόγους. Π.χ. το «fairness» έχει κάποια σχέση με «δίκαιη μοιρασιά», ιδιαίτερα στην περίπτωση αυτού του πειράματος.

Το πείραμα αυτό αναστάτωσε τον κόσμο γιατί απέδειξε -μεταξύ άλλων- ότι οι πίθηκοι δεν έχουν καμία (αποκλειστικά ανθρώπινη) αίσθηση δικαιοσύνης σε όσα μοιράζονται: – Ο κάθε πίθηκος -απλούστατα- αρπάζει ό,τι βρει μπροστά του, ενώ… ο άνθρωπος (όχι πάντα βέβαια) σκέπτεται και τη δίκαιη μοιρασιά με το συνάνθρωπο. Αυτή ακριβώς η αίσθηση δίκαιης μοιρασιάς ή «δικαιοκατανομής» υπάρχει και στα γονίδιά μας, σε άλλους λιγότερο και σε άλλους περισσότερο.

Όμως δεν θα συζητήσω εδώ το ίδιο το πείραμα. (Μπορείτε άλλωστε να βρείτε τα πάντα γι’ αυτό αλλού, π.χ. εδώ). Θα συζητήσω μόνο τη λέξη που χρησιμοποίησε ο Τάκης Μίχας. -Ποιό είναι το βασικό πρόβλημα;

  • Το πρόβλημα είναι -πρωτίστως- ότι στην καθομιλουμένη Ελληνική απλούστατα δεν υπάρχει ακριβής μετάφραση της αγγλικής λέξης «fainess»! Η πλησιέστερη υπαρκτή λέξη είναι βέβαια η «δικαιοσύνη», αλλά αυτή μου φάνηκε (όπως προφανώς και στον κ. Μίχα) πάρα πολύ γενική.
  • Παρόμοιο -ή χειρότερο- πρόβλημα μετάφρασης εμφανίζεται και στις Ελληνικές λέξεις για τους όρους «freedom» και «liberty«. Αν και στα Ελληνικά και οι δύο αυτές λέξεις μεταφράζονται σαν «ελευθερία«, στην πραγματικότητα υπάρχουν σημαντικές διαφορές ανάμεσα στις δύο λέξεις: -Το να έχεις «freedom to do something» δεν συνεπάγεται απαραίτητα ότι έχεις και «liberty» να το κάνεις, γιατί το πρώτο είναι γενικό και αφηρημένο ενώ το δεύτερο αφορά όσα επιτρέπεται να κάνει κανείς, σε συγκεκριμμένα πλαίσια (επιτρεπόμενων) ελευθεριών (liberties).
  • Προβλέπω να μιλάει η ανθρωπότητα -σε μερικές δεκαετίες- μία νέα Παγκόσμια Διάλεκτο που θα είναι υπερσύνολο γλωσσών, όχι μόνο ανθρώπινων γλωσσών (όπως τα Ελληνικά και κυρίως τα Αγγλικά) αλλά και… Τεχνητών Γλωσσών (με βάση την Τυπική Λογική και τη σημερινή εξέλιξη στον τομέα των Οντολογιών και του συνδυασμού τους μέσω λογικών κανόνων)
  • Ο Σημερινός άνθρωπος ίσως να απέχει από τον πίθηκο πολύ λιγότερο από όσο ο Μελλοντικός «μετα-άνθρωπος» (post-human ή trans-human) θα απέχει από τον σημερινό «άνθρωπο»(Homo Sapious)
  • Στο μακρυνό μέλλον, η «Ελεύθερη Οικονομία» (όπως και ο πεπαλαιωμένος «σοσιαλισμός» – εξίσου) ίσως και να μοιάζουν με… ζωολογικούς κήπους, όπου οι ανθρωπο-πίθηκοι του παρελθόντος (=ΕΜΕΙΣ οι ίδιοι σήμερα) τρώγανε κάποτε… αμέριμνοι (και βλακωδώς εγωϊστές) τις μπανάνες τους (και τις μπανανόφλουδες των αναίτιων συγκρούσεών τους) – από την άποψη του Μετα-ανθρώπινου (post-human ή trans-human) Μέλλοντός μας

Υ.Γ. Αυτό το ποστ είχε αρχικά γραφτεί πριν μερικές εβδομάδες, αλλά το καθυστέρησα λόγω άλλων προτεραιοτήτων και αναγκαιότητας κάποιων διορθώσεων. Το πείραμα που περιγράφει συζητήθηκε ήδη επαρκώς, αλλά το αναρτώ λόγω των ρηξικέλευθων ιδεών που περιέχει στον τομέα της γλώσσας.

2 comments

  1. K. Κουσουράτος:

    Τσέκαρε τη Lojban… Θα σε ενδιαφέρει!

    @Κουσουράτε
    Ευχαριστώ ΠΑΡΑ πολύ. Μου είχε διαφύγει τελείως ότι υπάρχει ένα τέτοιο εγχείρημα Τεχνητής Ανθρώπινης Γλώσσας, βασισμένης στη Λογική. Θα το μελετήσω εκτενώς:
    http://www.lojban.org/

    Αδικήθηκες από το Ακιζμέτ φίλτρο αντι-σπαμ που σε πέρασε για σπάμμερ.
    Ευτυχώς διεσωσα το σχόλιό σου και θα προσέξω να μην ξαναχαθεί σχόλιο…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s