Γιατί σπανίζει η Λογική στην κοινωνία (και στη νεοφιλελεύθερη ιδεολογία…)

nozickΟ Αμερικανός φιλόσοφος Robert Nozick (1938–2002), ελάχιστα γνωστός στην Ελλάδα, θεωρείται στυλοβάτης του νεο-φιλελευθερισμού, αφού είναι ένας από τους πρώτους που εισηγήθηκαν την «ελαχιστοποίηση του κράτους», μέσα σε μια απόλυτα ελεύθερη οικονομία, όπου «δεν πειράζει» (κατά τον ίδιο) να προκύψουν και τεράστιες οικονομικές ανισότητες. Για την ακρίβεια, ο Nozick (παρόλο που άλλαξε τις ιδέες του αργότερα) θεωρείται πατέρας του «libertarianism», μιας αμερικανο-γέννητης ιδεολογίας που… δεν μεταφράστηκε ποτέ σωστά στα ελληνικά, αλλά μπορεί να περιγραφτεί σαν ένας ψευδο-αναρχικός και ουτοπικός ακραίος νεο-φιλελευθερισμός.

Είναι πολύ ενδιαφέρον το έργο του Nozick, ακόμη και (…ιδίως) αν διαφωνεί κανείς μ’ αυτό! Σ’ αυτή την ανάρτηση, όμως, δεν θα ασχοληθώ καθόλου με τον οικονομικό νεο-φιλελευθερισμό του. Θα συζητήσω μια φαινομενικά ασήμαντη (από πολιτικο-κοινωνική άποψη) θεωρία του στο χώρο της Επιστημολογίας, για την οποία -έκπληκτος- ανακάλυψα πρόσφατα ότι οδηγεί σε απροσδόκητα έντονες κοινωνικές συνέπειες και… πολύ ανησυχητικές διαπιστώσεις:

Philosophical_Explanations_(first_edition)Στο βιβλίο του «Φιλοσοφικές Εξηγήσεις« (που έχω σε μορφή pdf), στις σελίδες 3-8 ο Nozick ανάπτυξε ένα δικό του, ιδιότυπο δόγμα αντίθεσης στην «Πιεστική Φιλοσοφία» του παρελθόντος (όπως την κατήγγειλε). Δηλαδή, εξαπέλυσε ένα σαρκαστικό κατηγορητήριο κατά όλων των άλλων (προηγούμενων) φιλοσόφων… κάθε ένας εκ των οποίων είχε ακολουθήσει (και αναπτύξει) τις λογικές συνέπειες από το δικό του μικρό σύνολο βασικών αρχών (ή αξιωμάτων). Όλοι οι παλιοί φιλόσοφοι -λέει ο Νόζικ- μέχρι τώρα, λειτουργούσαν «πιεστικά» στους αναγνώστες τους, λόγω της ίδιας της… Λογικής που χρησιμοποιούσαν. Έτσι, οι αναγνώστες ενός (οποιουδήποτε) φιλόσοφου, από τη στιγμή που δέχονταν τις βασικές αρχές του (από εκείνο το σημείο και μετά)… «εξαναγκάζονταν» και «πιέζονταν» είτε να δεχτούν τις λογικές συνέπειες (δηλαδή τα επιχειρήματα του εκάστοτε φιλόσοφου), είτε να… ταπεινωθούν(!) ως παράλογοι, ανορθολογιστές, ή… απλώς ηλίθιοι!🙂

Σαν συνέπεια, προκειμένου να σταματήσει η «πίεση», δηλαδή… η ψυχολογική βία που ασκεί η Λογική (στους… ηλίθιους; -ρωτάω εγώ) ο ιδιοφυής Νόζικ αφαίρεσε από τη Φιλοσοφία την ανάγκη αιτιολόγησης (Justification), και αντι-πρότεινε μία «Φιλοσοφία Εξηγήσεων» («Philosophy of Explanations») σαν αντίδοτο κατά της «Πιεστικής Φιλοσοφίας», όλων των προηγούμενων… πιεστικών φιλοσόφων (στις φαύλες εκείνες εποχές πριν τον… λιμπερταριανισμό).  Όμως… επειδή αυτή η ριζική αλλαγή αντιφάσκει με άλλες αρχές (κλπ.) ο Νόζικ ξήλωσε από την επιστημολογία άλλη μία αρχή, την «Κλειστότητα της συνεπαγωγής» (principle of deductive closure), δηλαδή(για να το πούμε λιανά και κατανοητά σε όλους) ο Νόζικ αρνήθηκε ότι οι άνθρωποι… ξέρουν τις λογικές συνέπειες από όσα… ήδη ξέρουν!

Προσέξτε το αυτό, το συμπέρασμα του Νόζικ. Λίγο πιο αναλυτικά, λέει το εξής:

-Αν ένας άνθρωπος ξέρει ένα γεγονός Α, και (ξέρει επίσης) ότι το Α συνεπάγεται Β (κάτι άλλο), τότε… (κατά τον Νόζικ) δεν είναι απαραίτητο ότι ξέρει και το Β.

Δηλαδή… ο Άνθρωπος (κατά τον Νόζικ) δεν είναι ικανός (πάντα) να αντιληφθεί τις (πιο απλές) λογικές συνεπαγωγές από όσα ήδη ξέρει. Γενικά, δεν κάνει (πάντα) ο νους του λογικές συνεπαγωγές. Ίσως να δει (κάποια στιγμή) ότι το Β είναι αληθές επειδή συνεπάγεται από το Α (που ήδη ξέρει), αλλά… μπορεί και να μη το δει. Δεν είναι σίγουρο ότι (ένας άνθρωπος) ξέρει όλα όσα συνεπάγονται από κάτι που ήδη ξέρει… (παρόλο που ξέρει το ΓΕΓΟΝΟΣ ότι συνεπάγονται. Προσέξτε… Μπορεί π.χ. να ξέρεις ότι η βροχή συνεπάγεται ότι θα βραχεί όποιος βγει έξω, και να ξέρεις ότι ήδη βρέχει, αλλά… να μη συνειδητοποιείς ότι -αν βγεις έξω- θα βραχείς κι εσύ. Έτσι… ξεχνάς και την ομπρέλα -χεχε).

Η αγγλόφωνη βικιπαίδεια γράφει, σχετικά:

A major criticism of Nozick’s theory of knowledge is his rejection of the principle of deductive closure. This principle states that if S knows X and S knows that X implies Y, then S knows Y. Nozick’s truth tracking conditions do not allow for the principle of deductive closure. Nozick believes that the truth tracking conditions are more fundamental to human intuition than the principle of deductive closure.

Όμως… αυτό (το συμπέρασμα του Νόζικ) με δέος διαπίστωσα ότι… δεν αφορά τόσο πολύ την επιστήμη, (όπου μπορεί κάλλιστα να θεωρηθεί -και ήδη θεωρήθηκε- σαν μια τεράστια μπούρδα), παρόλο που ο Νόζικ το πρότεινε σαν σοβαρή επιστημολογική αρχήαλλά αφορά την κοινωνία. Μπορεί να είναι λάθος θεωρητικά, αλλά… μέσα στην καθημερινότητα της κοινωνίας που ζούμε και στον τρόπο σκέψης των περισσότερων ανθρώπων, αυτό το συμπέρασμα μου φαίνεται εκπληκτικά αληθινό!

Ενας φίλος (ο Σπύρος Σκαμνέλος) επεσήμανε σχετικά, ότι ο πιο πολύς κόσμος δεν σκέφτεται καν λογικά, δηλαδή μέσα από λογικές συνεπαγωγές. Σκέφτεται πολύ πιο απλοϊκά, με συνειρμούς εικόνων, που συνδέονται με άλλες εικόνες… που θυμίζουν άλλες εικόνες (πολλές από τις οποίες προέρχονται από την… τηλεόραση).

Για να αρχίσει το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού να σκέφτεται λογικά, πρέπει… είτε να το έχει ήδη αναπτύξει (σαν έμφυτη ικανότητα και με εξάσκηση) είτε να έχει εκπαιδευτεί γι’ αυτό, από πολύ νωρίς, στο σχολείο…

Μια παλαιότερη ανάρτηση σε αυτό εδώ το blog είχε ασχοληθεί με το ίδιο θέμα, από πολιτικο-κοινωνική σκοπιά:


UPDATE: Ο Σπύρος Σκαμνέλος σχολίασε με πολύ ενδιαφέροντα τρόπο… τη σύντομη αναφορά μου σε παλαιότερη κουβέντα μας:

Spyros Skamnelos Μιας και μνημόνευσες εκείνη την παλιότερη κουβέντα μας, καλό θα ήταν να διευκρινίσω κάτι, για να μην υπάρξουν τυχόν παρανοήσεις στους αναγνώστες σου: Πιστεύω ότι η stricto sensu λογική σκέψη (δηλαδή το μέσω λογικών συνεπαγωγών σκέπτεσθαι) αποτελεί έμφυτη ικανότητα του ανθρώπου. Πιστεύω όμως επίσης ότι πρόκειται για μια έμφυτη ικανότητα, που ενεργοποιείται μόνο μέσα από την ειδική προς τούτο εκπαίδευση και υλοποιείται μόνο μέσα από μια διαδικασία εκμάθησης.
Υπό την έννοια αυτή, μοιάζει πολύ με την έμφυτη ικανότητα της ομιλίας, ή ακόμα και της βάδισης. Μόνο μέσα σε μια κοινότητα ομιλούντων και βαδιζόντων ανθρώπων μαθαίνει ο άνθρωπος να μιλάει και να βαδίζει. Είναι γνωστές οι περιπτώσεις παιδιών που (για διάφορους λόγους) ανατράφηκαν μέσα σε αγέλες λύκων και, ως εκ τούτου, δεν ανέπτυξαν τις ικανότητες της έναρθρης ομιλίας και της όρθιας βάδισης, χωρίς ωστόσο να παρουσιάζουν κάποια ανωμαλία -είτε ανατομική, είτε νευροφυσιολογική.

One comment

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s